> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://ontraadseld.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Een ster werd verscheurd door een zwart gat, en pas jaren later zagen we waarom
- URL: https://ontraadseld.nl/een-ster-werd-verscheurd-door-een-zwart-gat-en-pas-jaren-later-zagen-we-waarom/
- Published: 2026-09-30T19:34:30.000Z
- Updated: 2026-10-03T08:02:58.000Z
- Author: Ontraadseld
- Tags: Ruimte & Sterrenkunde

Soms komt een ster te dicht bij een zwart gat. De zwaartekracht trekt de ster dan letterlijk uit elkaar, een gebeurtenis die astronomen een "tidal disruption event" noemen, oftewel een getijdenverstoring. In 2018 zagen telescopen zo'n ramp gebeuren bij een ster die we nu kennen als AT2018hyz. Wat daarna gebeurde, verraste onderzoekers compleet.

De verscheuring van de ster was eerst alleen zichtbaar in gewoon licht. Maar liefst 972 dagen later, bijna drie jaar na dato, begon de bron ook radiosignalen uit te zenden. En die radiostraling werd tussen dag 1370 en dag 2160 na de gebeurtenis zelfs steeds sterker. Dat is bijzonder laat en bijzonder traag voor zo'n kosmische explosie.

### Een jet die niet recht op ons gericht stond

Astronomen denken dat de verklaring ligt bij een jet: een bundel materiaal die het zwarte gat met hoge snelheid de ruimte in schiet. Normaal gesproken zie je zo'n jet het felst wanneer hij recht op de aarde gericht is. Maar bij AT2018hyz lijkt de jet juist niet recht op ons gericht te zijn geweest. Onderzoekers noemen dit "off-axis": de jet wijst een beetje van ons vandaan.

Een nieuw onderzoeksteam heeft nu berekend onder welke omstandigheden zo'n scheefstaande, vertraagde jet precies het soort radiosignaal kan opleveren dat we bij AT2018hyz zien. Daarbij spelen twee dingen een rol: hoe lang het duurde voordat de jet werd afgevuurd (de vertraging), en onder welke hoek wij de jet bekijken (de kijkhoek).

Het probleem is dat deze twee factoren door elkaar lopen. Hoe schever je naar de jet kijkt, hoe korter de vertraging moet zijn geweest om hetzelfde signaal te verklaren. Met alleen de helderheid van het radiosignaal kun je dus niet bepalen welke combinatie van kijkhoek en vertraging de juiste is.

### De oplossing: een foto van de jet zelf

Om dit op te lossen, berekenden de onderzoekers ook hoe de jet er aan de hemel uit zou moeten zien, als een soort schaduwbeeld. Dat beeld verschilt per combinatie van kijkhoek en vertraging. Bij een waarnemer die 30 graden opzij van de jet staat, is de verwachte spreiding van het beeld 0,6 milliboogseconden. Dat is een extreem kleine hoek, vergelijkbaar met het zien van een muntstuk op de maan vanaf de aarde. Bij een waarnemer die recht boven de jet staat, is die spreiding kleiner: 0,3 milliboogseconden.

Dit soort piepkleine details kunnen toekomstige waarnemingen met VLBI zichtbaar maken. VLBI staat voor "Very Long Baseline Interferometry", een techniek waarbij radiotelescopen over de hele wereld samenwerken als één enorme telescoop. Door straks zowel de lichtcurve als zo'n scherp beeld van de jet te combineren, kunnen astronomen eindelijk bepalen onder welke hoek we naar AT2018hyz kijken, en hoe lang de jet op zich liet wachten.

**Wat betekent dit (nog) niet:** dit onderzoek is een voorspelling, geen waarneming. De onderzoekers hebben berekend wat toekomstige telescopen zouden moeten zien als hun verklaring klopt. Of de vertraagde, scheve jet echt de juiste verklaring is, moet nog blijken uit nieuwe VLBI-metingen die deze voorspelde beelden daadwerkelijk kunnen opvangen.

Dit soort onderzoek helpt astronomen te begrijpen hoe zwarte gaten jets afvuren nadat ze een ster hebben verscheurd, en waarom dat proces soms jarenlang vertraagd lijkt te zijn. Dat is belangrijk om te begrijpen hoe zwarte gaten zich gedragen vlak nadat ze materiaal binnenkrijgen.

Bron: [AT2018hyz: Predictions for a Sky Projection from a Delayed Off-Axis Jet](http://arxiv.org/abs/2610.00632v1?ref=ontraadseld.nl)