> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://ontraadseld.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Klimaatmodellen razendsnel op de computerchip: nieuwe versie van oceaanmodel draait op supercomputerkaarten
- URL: https://ontraadseld.nl/klimaatmodellen-razendsnel-op-de-computerchip-nieuwe-versie-van-oceaanmodel-draait-op-supercomputerkaarten/
- Published: 2026-08-02T23:59:18.000Z
- Updated: 2026-09-24T13:02:07.000Z
- Author: Ontraadseld
- Tags: klimaat

Voorspellingen over hoe de oceaan opwarmt, hoe zeeijs smelt en hoe zeestromingen veranderen, komen uit ingewikkelde computermodellen. Die modellen zijn vaak traag en lastig aan te passen. Een groep onderzoekers heeft nu zo'n model, FESOM2, helemaal herbouwd in een moderne programmeertaal die wél goed werkt op de snelle rekenchips (GPU's) die ook voor kunstmatige intelligentie worden gebruikt. Het resultaat heet FESOM2-JAX.

FESOM2 is een wereldwijd computermodel dat de oceaan en het zeeijs nabootst. Het wordt gebruikt om te berekenen hoe het klimaat zich in het verleden gedroeg en hoe het zich in de toekomst kan ontwikkelen. Het probleem: het model draait op oudere, trage rekentechniek en is moeilijk uit te breiden met nieuwe kennis.

De onderzoekers hebben het model daarom helemaal opnieuw geschreven, in de programmeertaal JAX. Deze taal is speciaal geschikt voor GPU's, de krachtige rekenchips die veel sneller kunnen rekenen dan gewone computerprocessoren. Ze noemen hun versie een "schaduw" van het origineel: een kopie die dezelfde natuurkunde gebruikt, maar dan in een moderner jasje. Delen van de code zijn met hulp van taalmodellen (AI-systemen die tekst en code kunnen genereren) vertaald, en daarna stuk voor stuk gecontroleerd tegen het origineel.

### Test over zestig jaar

Om te checken of de nieuwe versie net zo betrouwbaar is, lieten de onderzoekers beide modellen een periode van 1958 tot 2019 doorrekenen, met dezelfde instellingen. De uitkomst: het verschil tussen de oude en de nieuwe versie was honderd keer kleiner dan het verschil tussen elk van de modellen en de werkelijke metingen. Op belangrijke punten zoals temperatuur, zoutgehalte, warmte-inhoud van de oceaan en de hoeveelheid zeeijs kwamen beide versies zes decennia lang goed met elkaar overeen.

De snelheidswinst is groot. Eén rekenknooppunt met vier moderne GPU-chips (GH200-superchips) kan ongeveer 113 gesimuleerde jaren per etmaal doorrekenen. Het volledige model past bovendien op één enkele GPU. Voor fijnere, gedetailleerdere berekeningen, met een rekenrooster van ruim 7 miljoen punten die ongeveer 5 kilometer uit elkaar liggen, schaalt het model op tot 128 GPU's tegelijk. Volgens de onderzoekers wordt de snelheid daarbij niet beperkt door het rekenwerk zelf, maar door de communicatie tussen de chips onderling.

Een extra voordeel van de nieuwe versie is dat je er wiskundige "gevoeligheden" (gradiënten) mee kunt berekenen: hoe verandert een uitkomst als je één instelling in het model op één specifieke plek in het rooster aanpast. Dat maakt het makkelijker om het model te ijken op echte metingen of te combineren met machine learning.

**Wat betekent dit (nog) niet:** deze studie laat zien dat een sneller, flexibeler computermodel dezelfde uitkomsten geeft als het oude model. Het gaat dus niet om nieuwe klimaatvoorspellingen of nieuwe inzichten over opwarming. Het is gereedschap: een technisch hulpmiddel waarmee onderzoekers in de toekomst mogelijk sneller en preciezer klimaatmodellen kunnen bouwen en testen. Of dat ook echt tot betere klimaatvoorspellingen leidt, moet nog blijken.

Bron: [FESOM2-JAX v1.0: a differentiable shadow of the ocean-sea-ice model FESOM2, cast onto GPUs](http://arxiv.org/abs/2608.01546v1?ref=ontraadseld.nl)