> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://ontraadseld.nl/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Was de jonge Aarde vervormd door haar eigen razendsnelle draaiing?
- URL: https://ontraadseld.nl/was-de-jonge-aarde-vervormd-door-haar-eigen-razendsnelle-draaiing/
- Published: 2026-09-18T18:35:39.000Z
- Updated: 2026-09-22T20:02:31.000Z
- Author: Ontraadseld
- Tags: Ruimte & Sterrenkunde

Draai een pizzadeeg snel rond en het wordt platter en breder. Iets soortgelijks gebeurde met onze planeet, vlak nadat de Maan ontstond. Een nieuw onderzoek laat zien dat deze vervorming de allereerste gebergtevorming op Aarde in gang kan hebben gezet.

Zo'n 4,5 miljard jaar geleden botste een planeet ter grootte van Mars op de jonge Aarde. Bij die klap ontstond de Maan uit het puin. Direct na deze inslag draaide de Aarde veel sneller rond haar as dan nu: een dag duurde toen mogelijk maar een paar uur. Door de zwaartekracht van de Maan werd de draaisnelheid van de Aarde in de tientallen miljoenen jaren erna geleidelijk afgeremd, terwijl de Maan steeds verder van de Aarde weg dreef.

Van die vroegste periode van de Aarde zijn bijna geen sporen bewaard gebleven. Vrijwel al het gesteente uit die tijd is allang verdwenen of omgesmolten. Wetenschappers moeten daarom vertrouwen op berekeningen om te begrijpen wat er destijds gebeurde.

### Een planeet die van vorm veranderde

De onderzoeker achter deze studie berekende hoe de vorm van de Aarde veranderde toen haar draaisnelheid afnam. Een snel draaiende planeet is afgeplat: breder bij de evenaar, platter bij de polen. Naarmate de draaiing vertraagde, moest de Aarde geleidelijk een rondere vorm aannemen.

Die vormverandering ging niet vanzelf. De buitenste schil van de Aarde, de korst, moest als het ware meekrimpen bij de polen en uitrekken bij de evenaar. Volgens de berekeningen ontstond daardoor bij de polen uitrekking van de korst, en bij de evenaar juist samendrukking, waarbij stukken korst tegen elkaar opbotsten.

In scenario's waarin de jonge Aarde extra veel draai-energie had, gebeurde dit volgens de berekeningen in een tempo dat te vergelijken is met de vorming van de Himalaya nu. Dat is een verrassend hoog tempo voor een planeet die nog maar net was ontstaan.

### Gevolgen voor de vroegste korst

Deze beweging van de korst kan grote gevolgen hebben gehad. Afhankelijk van hoe stevig of juist plooibaar die vroegste korst was, kan er materiaal begraven zijn geraakt, kan er veel vulkanische activiteit zijn geweest en kunnen gassen uit het binnenste van de Aarde zijn ontsnapt. Door de toenemende druk dieper in de Aarde kunnen ook stukken korst zijn losgeraakt en weggezakt in de mantel, de laag onder de korst. Dat zou vroege verschillen in samenstelling binnen de mantel verklaren.

Ook kan gesmolten, door water beïnvloed gesteente uit deze periode een verklaring zijn voor de verrassende diversiteit aan gesteentesoorten die al binnen tientallen miljoenen jaren na het ontstaan van de Aarde bestond.

**Wat betekent dit (nog) niet:** Dit is een theoretisch model, gebaseerd op berekeningen, niet op nieuw gevonden gesteente of directe metingen uit die tijd. De onderzoeker zelf noemt dit een "tot nu toe verwaarloosd aspect" van de vroege Aarde: het is één studie, die nog niet is bevestigd door ander onderzoek of geologisch bewijsmateriaal. Ook hangt veel af van aannames, zoals hoe stevig de vroegste korst precies was en hoeveel draai-energie de Aarde na de inslag had.

Toch is dit een boeiend idee. Het laat zien dat niet alleen inslagen en vulkanisme, maar ook simpelweg de draaiing van onze planeet, een rol kan hebben gespeeld in het vormen van de allereerste continenten. Meer onderzoek, bijvoorbeeld naar de zeldzame overblijfselen van oeroud gesteente, moet uitwijzen of dit scenario ook echt heeft plaatsgevonden.

Bron: [Tectonics on early Earth driven by Earth's changing shape during tidal recession of the Moon](http://arxiv.org/abs/2609.22474v1?ref=ontraadseld.nl)