Beschermen wijngaarden tegen bosbranden? Nieuw onderzoek zet vraagtekens bij dat idee
Je kent het beeld misschien wel: strakke rijen wijnstokken die zich uitstrekken over glooiende heuvels. Veel mensen denken dat zo'n wijngaard ook nog een handige bijkomstigheid heeft. Omdat de grond tussen de planten kaal is en er weinig brandbaar materiaal staat, zou een wijngaard een natuurlijke brandgrens vormen die een bosbrand kan tegenhouden. Nieuw onderzoek naar een grote brand in Californië laat zien dat dit verhaal niet helemaal klopt.
Onderzoekers bestudeerden de Kincade-bosbrand uit 2019 in Sonoma County, Californië. Die brand ontstond door een defect aan elektriciteitskabels. Het onderzoeksteam bekeek satellietbeelden van 4.581 wijngaardvelden, samen goed voor ruim 8.800 hectare grond. Ter vergelijking: dat is ongeveer de oppervlakte van 12.000 voetbalvelden.
Met satellietdata maten de onderzoekers hoeveel schade de brand aanrichtte. Ze gebruikten daarvoor een schaal die 'dNBR' heet: die schaal drukt uit hoeveel groene vegetatie er na een brand nog overblijft. Een hoog getal betekent veel schade. Bij wijngaarden was dit gemiddeld 0,130, bij wilde natuur binnen het brandgebied gemiddeld 0,337. Op het eerste gezicht lijkt dat dus goed nieuws: wijngaarden lopen minder directe schade op dan bos of struikgewas.
Maar toen de onderzoekers preciezer keken, verdween dat duidelijke verschil. Ze filterden het effect van locatie, hoogteverschillen in het landschap en watergebruik op de velden weg. Daarna bleek dat een groter aandeel wijngaard in een gebied juist samenging met méér schade, niet minder. Dat is het omgekeerde van wat je zou verwachten als wijngaarden echt als brandgrens werken.
Ook op andere manieren bleken wijngaarden niet zomaar veilig. Alle onderzochte wijngaarden hadden minstens één dag rook boven zich hangen, gemiddeld bijna acht dagen per veld. Rook kan de druiven en daarmee de wijn beïnvloeden, ook als de planten zelf niet verbranden. Daarnaast bleek dat ruim een derde van de kruispunten in het lokale wegennetwerk doodlopend was, wat vluchten tijdens een brand moeilijker kan maken.
Het herstel na de brand ging bovendien trager voor wijngaarden binnen het brandgebied. Tot en met 2021 herstelden ze minder goed dan wijngaarden die buiten het getroffen gebied lagen. De onderzoekers drukken dit uit in een herstelverhouding: 0,815 binnen het brandgebied tegenover 0,854 daarbuiten. Minder directe schade betekende dus niet dat de wijngaarden er zonder gevolgen doorheen kwamen.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek gaat over één specifieke brand op één specifieke plek in Californië. De onderzoekers benadrukken zelf dat hun eerste, simpele model (met een klein voordeel voor wijngaarden) niet stabiel bleek: het veranderde steeds als ze de meetmethode aanpasten. Dit is dus geen bewijs dat wijngaarden altijd meer schade opleveren, en het zegt ook niets over wijngaarden in andere landen of klimaten. Het laat vooral zien dat het beeld van de 'natuurlijke brandgrens' genuanceerder is dan vaak wordt aangenomen.