Astronomen vinden verborgen sterrenhoop die al miljarden jaren door onze Melkweg zweeft

Ergens in ons eigen Melkwegstelsel, verscholen achter stof en sterren, zat al miljarden jaren een groep sterren die niemand had opgemerkt. Nu is die groep eindelijk ontdekt. Astronomen noemen hem Garro 04.

Dat klinkt misschien vreemd: hoe kun je iets over het hoofd zien dat al zo lang bestaat? Het antwoord is simpel. De Melkweg is enorm en vol met sterren, stof en gas dat het zicht belemmert. Vooral dichtbij het centrum van ons sterrenstelsel is het moeilijk om onderscheid te maken tussen sterren die toevallig in dezelfde richting staan, en sterren die écht bij elkaar horen als een groep, een zogeheten sterrenhoop.

Garro 04 werd bij toeval ontdekt tijdens een grote sterrenkundige inventarisatie: de VVVX-survey, waarbij de VISTA-telescoop delen van de Melkweg in kaart brengt. Onderzoekers zagen op de foto's een opvallende ophoping van sterren. Om zeker te weten dat het geen toevallige samenklontering was, keken ze er met een ander instrument nog eens goed naar: de KMOS-spectrograaf op de Very Large Telescope in Chili. Dat instrument splitst sterlicht op in kleuren, vergelijkbaar met een prisma. Zo kun je zien hoe snel sterren bewegen en welke chemische elementen ze bevatten.

Sterren die met elkaar meebewegen

De metingen bevestigden het vermoeden. De sterren in Garro 04 bewegen met dezelfde snelheid door de ruimte en hebben een vergelijkbare chemische samenstelling. Dat is het bewijs dat ze inderdaad bij elkaar horen, en niet toevallig in dezelfde richting staan als los zand.

De onderzoekers berekenden ook de baan die Garro 04 om het centrum van de Melkweg aflegt. Die baan blijft steeds binnen de schijf van ons sterrenstelsel, het platte, ronddraaiende gedeelte waar ook onze zon deel van uitmaakt. Vandaar de vergelijking dat de sterrenhoop over de Melkweg "surft": hij blijft netjes binnen de schijf hangen, in plaats van er ver bovenuit te zwieren zoals sommige andere sterrenhopen doen.

Wat deze vondst extra interessant maakt, is de leeftijd. Garro 04 is naar schatting 5 miljard jaar oud, met een onzekerheidsmarge van 2 miljard jaar. Dat is oud: ter vergelijking, onze zon bestaat ongeveer 4,6 miljard jaar. De chemische samenstelling, gemeten als de verhouding ijzer ten opzichte van waterstof, ligt op min 0,5 met een marge van 0,2. Dat betekent dat de sterren minder zware elementen bevatten dan onze zon.

Door die combinatie van hoge leeftijd en chemische samenstelling past Garro 04 niet netjes in een hokje. Het lijkt op een oude open sterrenhoop, een losser verband van sterren, maar de onderzoekers zeggen dat het object ook op de grens ligt met een zogeheten bolvormige sterrenhoop, een dichter en ouder type sterrengroep. Het precies vaststellen tot welke categorie de sterrenhoop hoort, blijft lastig.

Vondsten zoals deze zijn belangrijk omdat oude sterrenhopen als fossielen werken. Ze bewaren informatie over hoe de Melkweg miljarden jaren geleden werd gevormd. Elke nieuw ontdekte, oude sterrenhoop levert een extra puzzelstukje op in dat verhaal.

Bron: A Newly Discovered VVVX Star Cluster Surfing the Galactic Disk