Dit onzichtbare luchtpatroon bepaalt waar extreme regen valt
Je kent het wel: de ene winter staat je regio blank, de volgende winter blijft het juist droog terwijl een ander land kopje onder gaat. Nieuw onderzoek laat zien dat een grootschalig, tot nu toe onderbelicht patroon in de atmosfeer daar een belangrijke rol in speelt.
Onderzoekers noemen dit patroon de Baroclinic Annular Mode, afgekort BAM. Dat is een maat voor hoe sterk de luchtstromen op gematigde breedtegraden (de stormbanen waarlangs regen- en stormsystemen reizen) van kracht veranderen. Het patroon zelf is niet nieuw, maar de link met extreme regenval wel.
Atmosferische rivieren
Een belangrijk onderdeel van dit verhaal zijn zogeheten atmosferische rivieren. Dat zijn lange, smalle stromen vochtige lucht hoog in de atmosfeer, die net als een rivier op aarde enorme hoeveelheden water verplaatsen. Wanneer zo'n atmosferische rivier op land botst, kan dat voor hevige regen of sneeuwval zorgen.
Eén onderzoeksteam gebruikte ERA5-data (een uitgebreide reeks weermetingen over de afgelopen decennia) en een wereldwijde database van atmosferische rivieren om te onderzoeken hoe BAM deze regenrivieren beïnvloedt.
Wat ze vonden
De uitkomst: als BAM in een "hoge" staat verkeert, verschuiven de atmosferische rivieren. Ze komen vaker voor aan de randen van de gebruikelijke stormbanen, en minder vaak in het hart daarvan. Op sommige plekken neemt de frequentie van deze regenrivieren met meer dan 50 procent toe.
Datzelfde patroon zien de onderzoekers terug bij extreme regenval. In grote gebieden richting de polen nam het aantal dagen met extreme neerslag (gemeten als de top 1 procent zwaarste regenbuien) met meer dan 50 procent toe tijdens die hoge BAM-periodes. Een groot deel van die extreme regenval viel samen met de aanwezigheid van een atmosferische rivier.
Is BAM laag, dan gebeurt ongeveer het omgekeerde: de patronen draaien om, met minder extreme regen op de plekken waar eerst meer viel, en meer waar eerst minder viel. Het duidelijkste en meest gelijkmatige effect zagen de onderzoekers boven de Zuidelijke Oceaan, rond Antarctica.
Wat betekent dit (nog) niet
Dit onderzoek laat een statistisch verband zien tussen BAM en regenpatronen, gebaseerd op data uit het verleden. Het is geen voorspelling dat een specifieke regio volgend jaar meer of minder regen krijgt. Ook zegt het onderzoek niets over of BAM zelf verandert door klimaatverandering, dat is niet onderzocht. Het gaat hier om één onderzoeksteam en één databron, verder onderzoek moet bevestigen hoe robuust deze link is.
Voor weer- en klimaatmodellen is dit wel een belangrijk puzzelstukje. Als BAM mede bepaalt waar atmosferische rivieren en extreme regen opduiken, kan het meenemen van dit patroon helpen om regenextremen beter te begrijpen en misschien ooit beter te voorspellen. Dat is vooral relevant voor kustregio's en gebieden rond de stormbanen, waar atmosferische rivieren nu al voor wateroverlast kunnen zorgen.
Bron: Baroclinic Annular Mode Modulates Global Atmospheric Rivers and Extreme Precipitation