Duizenden satellieten schijnen te fel: sterrenhemel steeds vaker verstoord
Kijk 's nachts omhoog en je ziet steeds vaker een lichtpuntje langzaam over de hemel bewegen. Geen ster, maar een satelliet. Nieuw onderzoek laat zien dat heel veel van die satellieten veel feller schijnen dan toegestaan, en dat is een groeiend probleem voor sterrenkundigen.
Rond de aarde cirkelen tegenwoordig duizenden satellieten die samen een soort internetnetwerk vormen, een zogeheten megaconstellatie. Het bekendste voorbeeld is Starlink, van het bedrijf SpaceX. Deze satellieten weerkaatsen zonlicht en zijn daardoor soms met het blote oog te zien. Voor sterrenkundigen die met telescopen naar het heelal turen, zijn die felle lichtflitsen een probleem. Ze verpesten foto's van sterren en verre sterrenstelsels.
Om te voorkomen dat de hemel te vol raakt met storend licht, heeft de internationale sterrenkundeorganisatie IAU een richtlijn opgesteld. Satellieten mogen niet helderder zijn dan magnitude 7. Dat is een schaal waarmee astronomen helderheid meten: hoe lager het getal, hoe feller het licht. Magnitude 7 is net te zwak om met het blote oog te zien, maar wel zichtbaar met goede verrekijkers of telescopen.
25.000 satellieten in beeld
Een team van onderzoekers volgde eind 2024 vanaf een locatie op het noordelijk halfrond de hemel met gevoelige camera's. Ze registreerden ruim 25.000 passages van 5.118 verschillende satellieten. Daaruit bleek: veel satellieten schijnen structureel feller dan de IAU-grens toestaat.
De cijfers zijn duidelijk. Starlink-satellieten overschreden de helderheidsgrens bij ongeveer een kwart van alle keren dat ze zichtbaar hadden kunnen zijn. Bij afgedankte raketonderdelen was dat ongeveer een vijfde. Het ergst scoorde de opkomende Chinese constellatie Guowang/Hulianwang: die satellieten waren in meer dan de helft van de passages te fel.
Er is ook goed nieuws. Het bedrijf OneWeb, een andere grote speler op het gebied van satellietinternet, deed het veel beter. Hun satellieten overschreden de limiet maar in ongeveer één op de twintig passages. Dat laat zien dat het wél mogelijk is om satellieten te bouwen die zich aan de regels houden, met de techniek die nu al bestaat.
De onderzoekers ontdekten ook dat satellieten vooral opvallen in de twee uur na zonsondergang en voor zonsopkomst, en dan nog vooral in bepaalde delen van de hemel. Op basis van hun metingen verwachten ze dat bij de nieuwe Vera C. Rubin Observatory in Chili ongeveer één op de drie foto's die in de schemering worden gemaakt, een storend satellietspoor zal bevatten.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek is gebaseerd op metingen vanaf één locatie, gedurende een beperkte periode eind 2024. Het geeft een goed beeld van de huidige situatie, maar zegt niets over hoe het er over een paar jaar uitziet, zeker omdat er voortdurend nieuwe satellieten bijkomen en bedrijven hun techniek kunnen aanpassen. De bevindingen sluiten wel aan bij eerdere zorgen van astronomen over lichtvervuiling door megaconstellaties.
Waarom is dit belangrijk? Het aantal satellieten in de ruimte groeit snel, met tienduizenden extra lanceringen gepland de komende jaren. Als fabrikanten zich niet aan de helderheidsrichtlijnen houden, wordt het voor astronomen steeds lastiger om heldere, ongestoorde foto's van het heelal te maken. Het voorbeeld van OneWeb laat zien dat een donkerdere satelliet geen onmogelijke opgave is, het is vooral een kwestie van keuzes maken bij het ontwerp.
Bron: Systematic non-compliance of satellite megaconstellations with IAU brightness limits