Een eenzaam dwergstelsel blijkt verder weg te staan dan gedacht
Soms blijkt een object in de ruimte verder weg te staan dan je dacht, gewoon omdat je betere meetapparatuur krijgt. Dat overkwam astronomen die het dwergstelsel KDG 162 bestudeerden. Met de Hubble-ruimtetelescoop ontdekten ze dat dit kleine sterrenstelsel verder van ons vandaan staat dan eerdere metingen lieten zien.
KDG 162, ook bekend als KK 153, is een dwergstelsel: een klein sterrenstelsel met veel minder sterren dan onze Melkweg. Het stond al langer in de belangstelling van wetenschappers, omdat het relatief veel gas leek te bevatten, weinig massa heeft en op zichzelf lijkt te staan, los van grotere sterrenstelsel-groepen. Maar al die kenmerken hangen sterk af van één ding: hoe ver het stelsel precies van ons vandaan staat.
Om dat uit te zoeken, maakten onderzoekers nieuwe, scherpe foto's met Hubble. Daarmee konden ze individuele sterren in het stelsel apart zien, tot ver voorbij het zogeheten "tip of the red giant branch". Dat is een bepaald type ster die altijd ongeveer even helder is, waardoor je aan de hand daarvan heel precies de afstand kunt berekenen, vergelijkbaar met hoe je de afstand tot een lamp kunt schatten als je weet hoe fel hij normaal gesproken schijnt.
De uitkomst: KDG 162 staat op 3,48 miljoen parsec van ons vandaan, met een onzekerheidsmarge van 0,12 miljoen parsec. Omgerekend is dat ruim 11 miljoen lichtjaar. Ter vergelijking: licht van dit stelsel deed er dus 11 miljoen jaar over om ons te bereiken. Dat is verder weg dan eerdere schattingen aangaven.
Die nieuwe afstand verandert het beeld van het stelsel. KDG 162 blijkt aan de rand te liggen van de M81-groep, een cluster van sterrenstelsels. Het stelsel is op weg om voor het eerst in die groep "te vallen", zoals onderzoekers dat noemen, maar bevindt zich nog in een relatief geïsoleerde positie.
De onderzoekers keken ook naar de sterren in het stelsel om te bepalen hoeveel nieuwe sterren er recent zijn ontstaan. Dat bleek maar weinig: slechts een bescheiden hoeveelheid stervorming vond plaats in de afgelopen ongeveer 500 miljoen jaar. Verder viel op dat de massa aan sterren in het stelsel twee keer zo groot is als de massa aan waterstofgas (aangeduid als H I) die er nog aanwezig is.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit is één meting van één onderzoeksteam, al is de methode met Hubble-beelden van individuele sterren betrouwbaar. De onderzoekers geven zelf aan dat je met nog diepere waarnemingen oudere sterpopulaties zou kunnen bestuderen, wat een vollediger beeld geeft van de geschiedenis van dit stelsel. Dit onderzoek is dus een stap, niet het complete verhaal over KDG 162.
Waarom is dit interessant? Elk goed gemeten dwergstelsel helpt astronomen het grotere plaatje te begrijpen: hoe ontstaan en ontwikkelen kleine, geïsoleerde sterrenstelsels zich in het heelal? KDG 162 voegt een nieuw, scherper gedetailleerd puzzelstukje toe aan die kennis over kleine, eenzame sterrenstelsels in onze kosmische achtertuin.