Hoe overstromingen en droogte het dagelijks leven tijdens de menstruatie moeilijker maken
Een overstroming spoelt niet alleen huizen weg. Ze maakt ook iets heel praktisch ineens heel moeilijk: schoon blijven tijdens je menstruatie. Een internationaal onderzoeksteam bracht in kaart hoe klimaatrampen wereldwijd het leven van menstruerende vrouwen en meisjes raken, en de uitkomsten zijn op meerdere vlakken zorgwekkend.
Toegang tot maandverband, schoon water en een veilig toilet lijkt vanzelfsprekend. Maar na een overstroming of cycloon vallen die dingen vaak weg. Wasruimtes raken beschadigd, winkels zijn dicht, en privacy verdwijnt als hele gezinnen noodgedwongen in één ruimte moeten schuilen.
Wat de onderzoekers deden
De onderzoekers verzamelden alle wetenschappelijke studies die ooit zijn gepubliceerd over dit onderwerp, van 1947 tot 2025. Dat heet een systematische review: je zoekt zo volledig mogelijk alle bestaand onderzoek bij elkaar en legt de uitkomsten naast elkaar. Van de 3.890 gevonden studies bleven er 25 over die precies genoeg pasten bij de onderzoeksvraag.
Die 25 studies gingen over verschillende soorten klimaatrampen: overstromingen (7 studies), luchtvervuiling (6), cyclonen (3), droogte (3), het binnendringen van zout water in zoetwaterbronnen (3), en een combinatie van meerdere rampen (4).
Concrete gevolgen
Bij overstromingen en cyclonen zagen de onderzoekers steeds hetzelfde patroon terugkomen. Vrouwen hadden moeilijker toegang tot maandverband, de water- en sanitaire voorzieningen waren kapot, en er was minder privacy en veiligheid. Ook was er vaak schaamte rond menstruatie, waardoor vrouwen zich minder vrij konden bewegen in noodopvang.
Bij droogte en verzilting van zoet water was het probleem anders: er was simpelweg te weinig schoon water om je goed te wassen. Dat tastte niet alleen het comfort en de waardigheid van vrouwen aan, maar verhoogde ook het risico op infecties.
Over alle soorten rampen heen vonden de onderzoekers lichamelijke klachten zoals huidirritatie en infecties aan de urinewegen of voortplantingsorganen. Daarnaast speelden psychische gevolgen een rol: schaamte, angst en intimidatie kwamen vaak terug in de studies. Opvallend was ook dat luchtvervuiling samenhing met een eerdere eerste menstruatie en onregelmatige cycli.
Wat betekent dit (nog) niet
Dit onderzoek telt bestaande studies bij elkaar op, het is geen nieuw veldonderzoek. De 25 onderliggende studies verschillen sterk in opzet, locatie en onderzoeksmethode, waardoor de onderzoekers de resultaten niet in één cijfer konden samenvatten. Over extreme hitte en over toegang tot betrouwbare informatie tijdens rampen is bovendien nog weinig onderzoek gedaan. Dit beeld kan dus nog veranderen als er meer studies bijkomen.
De onderzoekers pleiten ervoor om menstruatiehygiëne standaard mee te nemen in plannen voor rampenbestrijding en klimaataanpassing. Nu wordt dit onderwerp daar vaak over het hoofd gezien, terwijl het dagelijks leven van miljoenen vrouwen en meisjes erdoor wordt geraakt zodra een ramp toeslaat.
Bron: Effects of climate change on menstrual health and hygiene: A global mixed-methods systematic review