Klimaatvriendelijk voedselbeleid bij Engelse gemeenten: veel goede bedoelingen, weinig verplichtingen
Denk aan de laatste keer dat je een gemeentelijk gebouw binnenliep voor een vergadering of evenement. Wat er op tafel stond, welk eten er werd geserveerd: dat lijkt een detail. Maar steeds meer gemeenten zien voedsel als een manier om hun klimaatdoelen te halen. Een nieuw onderzoek laat zien hoe ver Engelse gemeenten daarmee zijn, en het antwoord is: nog niet erg ver.
Voedsel produceren, vervoeren en weggooien zorgt wereldwijd voor een flink deel van de uitstoot van broeikasgassen. Gemeenten kunnen daar iets aan doen via twee wegen. Ze kunnen regels maken over wat ze zelf inkopen, bijvoorbeeld voor schoolkantines of gemeentekantoren. En ze kunnen regels maken over reclame voor voedsel in de openbare ruimte, zoals op bushokjes of billboards.
Onderzoekers van onder meer de University of Oxford bekeken systematisch alle openbaar beschikbare documenten van Engelse gemeenten over dit onderwerp. Ze zochten op gemeentelijke websites, via Google en op andere relevante plekken naar beleid dat is ontwikkeld sinds 2014 en dat draait om duurzamer voedsel via inkoop of reclame.
De uitkomst: van alle Engelse gemeenten hadden er slechts vijf een openbaar beleid voor klimaatvriendelijke voedselreclame. Voor inkoopbeleid ging het om 23 gemeenten. Dat klinkt misschien als een begin, maar het is een klein aantal op het totale aantal gemeenten in Engeland.
Bij de reclamebeleidsplannen wilden twee gemeenten reclame voor dierlijke producten, zoals vlees en zuivel, beperken. Bij de inkoopplannen ging het vaakst om lokaal inkopen van eten en drinken (22 gemeenten), meer plantaardige opties aanbieden (14 gemeenten), en eisen stellen aan hoe vlees en zuivel geproduceerd zijn, bijvoorbeeld via keurmerken (16 gemeenten). Deze regels golden vooral voor gemeentelijke contracten, aanbestedingen en eigen vergaderingen en evenementen.
Het belangrijkste knelpunt zit in de uitvoering. De onderzoekers telden 167 losse beleidsacties in de inkoopplannen. Daarvan waren er maar 19 verplicht. De rest was vrijblijvend: gemeenten mogen het doen, maar hoeven het niet.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek zegt niets over hoeveel klimaatwinst dit beleid daadwerkelijk oplevert, want dat is niet gemeten. Het gaat ook alleen over Engeland, niet over Nederland of andere landen. En omdat het beleid vaak niet verplicht is, weten we niet of gemeenten deze plannen ook echt uitvoeren. De onderzoekers noemen dit zelf een "opkomend beleidsterrein", wat betekent dat er nog weinig ervaring mee is.
De onderzoekers merken op dat hun bevindingen ook relevant zijn voor andere landen die met vergelijkbaar gemeentelijk beleid experimenteren. Ze suggereren dat landelijke standaarden kunnen helpen om beleid tussen gemeenten consistenter te maken, met meer verplichtingen en betere controle of doelen ook echt gehaald worden.
Voor nu laat dit onderzoek vooral zien dat het onderwerp leeft bij een deel van de Engelse gemeenten, maar dat de meeste plannen nog pril, beperkt en vrijblijvend zijn. Of dat gaat veranderen, hangt af van politieke keuzes op zowel lokaal als landelijk niveau.