Kunstmatige afkoeling van de aarde: goed voor het klimaat, maar wat doet het met onze lucht?
Je opent het raam voor frisse lucht. Maar wat als een deel van de oplossing voor klimaatverandering die lucht juist weer verandert? Wetenschappers onderzochten wat er gebeurt met fijnstof, de kleine, schadelijke deeltjes in de lucht die we inademen, als we de aarde kunstmatig gaan afkoelen.
Het gaat om een methode die zonnestraling-management heet: stratosferische aerosol-injectie. Hierbij spuiten vliegtuigen zwaveldeeltjes hoog de atmosfeer in, op zo'n 20 kilometer hoogte. Deze deeltjes weerkaatsen een deel van het zonlicht terug de ruimte in, waardoor de aarde afkoelt. Het is nog geen bestaande techniek, maar wetenschappers bestuderen het serieus als mogelijk middel tegen opwarming.
Eén onderzoeksteam bestudeerde nu voor het eerst wat deze techniek doet met PM2.5. Dat zijn fijnstofdeeltjes kleiner dan 2,5 micrometer, ongeveer dertig keer dunner dan een mensenhaar. Dit fijnstof is berucht: het dringt diep in je longen door en kan hart- en longziekten veroorzaken.
De onderzoekers gebruikten uitkomsten van GLENS, een grote verzameling klimaatsimulaties waarin voortdurend zwaveldioxide de stratosfeer in wordt gespoten om een scenario van sterke opwarming (RCP8.5, een toekomstbeeld met hoge uitstoot) te compenseren.
Minder stof, maar meer van iets anders
Het resultaat is een gemengd beeld. Wereldwijd daalt de hoeveelheid fijnstof gemiddeld, vergeleken met een wereld zonder geo-engineering. Dat komt vooral doordat er minder woestijnstof en minder zeezout in de lucht komt.
De reden is verrassend concreet: door de afkoeling wordt de bodem in droge gebieden vochtiger en groeien er meer planten, waardoor er minder stof opwaait. Ook waait het minder hard boven zee, waardoor er minder zeezout de lucht in spat.
Maar tel je dat stof en zout niet mee, dan is er juist méér fijnstof dan zonder geo-engineering. De oorzaak: een kouder klimaat zorgt ervoor dat bepaalde gassen, afkomstig van organische stoffen, makkelijker omslaan in vaste deeltjes. Deze zogeheten secundaire organische aerosolen vormen dan een groter deel van het fijnstof.
Een andere onverwachte uitkomst: al die zwaveldioxide die de lucht in wordt gespoten, zorgt op de grond nauwelijks voor extra sulfaatdeeltjes. De meeste zwaveldeeltjes die de bodemlaag van de atmosfeer bereiken, zijn te grof om nog als PM2.5 te tellen. Wel verandert de plek waar deze deeltjes uiteindelijk neerdalen op aarde, wat gevolgen kan hebben voor planten en dieren in bepaalde gebieden.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek is gebaseerd op één set klimaatsimulaties, geen praktijkproef. De techniek zelf wordt nog nergens op deze schaal toegepast. De studie zegt niets over hoeveel mensen daadwerkelijk ziek zouden worden door de veranderde luchtkwaliteit, alleen dat de samenstelling van fijnstof verandert. Ook is dit geen argument vóór of tegen geo-engineering als klimaatoplossing: het laat vooral zien dat zo'n ingreep bijeffecten heeft die je moet meewegen.
Bron: Impacts of Sulfate Injection Geoengineering on Particulate Matter with Diameter less than 2.5 μm