Mogelijk voor het eerst ijzersulfide gevonden rond een jonge ster
Diep in het sterrenbeeld Orion groeit een jonge, zware ster. Om deze ster, SrcI genaamd, draait een schijf van gas en stof waaruit ooit misschien planeten ontstaan. Astronomen denken nu in die schijf een stof te hebben gevonden die we eigenlijk alleen kennen van meteorieten op aarde: ijzersulfide.
Ijzersulfide, ook wel FeS genoemd (naar de scheikundige symbolen voor ijzer en zwavel), is geen onbekende stof. We vinden het in meteorieten die op aarde inslaan, en in vaste vorm is het ook al gezien in een schijf van gas en stof rond een jonge ster. Maar als losse gasdeeltjes, zwevend tussen de sterren, is het nog nooit waargenomen. Als deze nieuwe waarneming klopt, is dit de allereerste keer.
Dat is interessant, want ijzersulfide is een belangrijke bouwsteen. Het kan omgezet worden in pyriet, ook wel bekend als "narrengoud". Pyriet speelt mogelijk een rol in de stofwisseling van de allereerste, zuurstofloze levensvormen op aarde. Sommige wetenschappers denken dat dit soort mineralen een rol speelde bij het ontstaan van leven.
Wat de onderzoekers precies zagen
Met behulp van radiotelescopen die millimetergolven opvangen, zogeheten straling met een golflengte van ongeveer een millimeter, speurden de onderzoekers naar het specifieke signaal van gasvormig FeS. Ze berekenden van tevoren hoe dat signaal er precies uit moet zien, en vonden vervolgens iets wat daarmee overeenkomt rond SrcI.
De hoeveelheid die ze vonden is piepklein vergeleken met andere zwavelhoudende stoffen in diezelfde omgeving. Er zit meer dan duizend keer zoveel zwavel vast in andere moleculen, zoals zwaveldioxide en siliciumsulfide. Het ijzersulfide lijkt dus niet de belangrijkste plek te zijn waar zwavel zich verzamelt.
Opvallend is wel waar het signaal precies vandaan lijkt te komen. Het patroon lijkt op dat van natriumchloride, keukenzout dus, dat eerder al in deze omgeving is gevonden. Beide stoffen ontstaan waarschijnlijk doordat vaste stofkorrels in de schijf kapot worden geslagen, waarna het materiaal daarin vrijkomt als gas.
Wat betekent dit (nog) niet
De onderzoekers noemen hun ontdekking zelf nadrukkelijk "voorlopig". Het gaat om één waarneming die nog bevestigd moet worden door vervolgonderzoek. Ook is nog niet duidelijk of ijzersulfide een grote rol speelt als opslagplaats van zwavel in ruimtes tussen de sterren, of dat het vooral een teken is van ijzerhoudend materiaal dat uit stofkorrels vrijkomt. Daar is meer onderzoek voor nodig.
Toch is dit een veelbelovend eerste spoor. Als het signaal bevestigd wordt, geeft het een nieuw inkijkje in hoe stof rond jonge sterren uiteenvalt, en welke bouwstenen daarbij vrijkomen. Bouwstenen die mogelijk ooit, ergens anders, bijdragen aan de vorming van planeten of zelfs leven.