Mysterieuze gasschil rond superster VY Canis Majoris blijkt meetfout
Soms lijkt een ontdekking te spannend om waar te zijn. Dat gebeurde ook bij VY Canis Majoris, een van de grootste sterren die we kennen. Onderzoekers dachten een enorme gasschil om deze ster te zien. Maar die schil bestaat waarschijnlijk helemaal niet.
VY Canis Majoris is een zogeheten hypergigant: een extreem grote en heldere ster, aan het einde van zijn leven. Sterren zoals deze stoten vaak grote wolken gas en stof uit voordat ze uiteindelijk exploderen. Zulke gaswolken zijn dus niet vreemd om te zien. Daarom trok het meteen de aandacht toen er onlangs een grote schil, een soort bel van gas, rond deze ster werd ontdekt.
De ontdekking kwam van de SPHEREx-missie, een ruimtetelescoop van NASA die het hele universum in infrarood licht in kaart brengt. Infrarood licht is licht dat wij niet met het blote oog kunnen zien, maar dat wel warmte en stof rond sterren kan laten zien. In beelden van deze telescoop leek rond VY Canis Majoris een grote schil te zitten.
Een tweede blik
Een nieuw onderzoeksteam besloot de beelden nog eens goed te bekijken. Ze vergeleken de foto's van VY Canis Majoris met beelden van andere heldere sterren, op vergelijkbare plekken in de opnames van de telescoop. En toen viel iets op: bij die andere sterren dook precies hetzelfde soort schil op.
Dat is een groot probleem voor het idee dat de schil echt is. Het is namelijk heel onwaarschijnlijk dat meerdere, totaal verschillende sterren allemaal toevallig een identieke gaswolk om zich heen hebben, op precies dezelfde afstand. Veel logischer is een andere verklaring: de telescoop zelf maakt een foutje.
Het onderzoeksteam concludeert dat de schil waarschijnlijk een instrumentartefact is. Dat betekent dat het geen echt astronomisch verschijnsel is, maar een storing die ontstaat in het meetinstrument zelf, in dit geval specifiek in Band 1 van de SPHEREx-camera. Heldere sterren zorgen blijkbaar voor een soort lichtvlek of echo in de sensor, die op een ring van gas lijkt maar dat niet is.
Dit betekent niet dat er zeker geen gas rond VY Canis Majoris zit, deze ster stoot wel degelijk materiaal uit. Het betekent vooral dat deze specifieke, grote schil in de SPHEREx-beelden niet als bewijs daarvoor mag worden gebruikt. Het is ook nog niet volledig uitgesloten dat er toch iets echts te zien is, maar de gelijkenis met andere sterren maakt een instrumentfout veruit de meest waarschijnlijke verklaring.
Dit soort correcties horen bij hoe wetenschap werkt. Een nieuwe telescoop levert soms verrassende beelden op, en pas bij nader onderzoek blijkt of die verrassing echt is of een meetfout. Voor SPHEREx is dit een nuttige les: toekomstige ontdekkingen van schillen of ringen rond heldere sterren moeten eerst worden gecontroleerd op dit soort artefacten, voordat we ze als echte astrofysische vondst vieren.
Bron: The shell around VY Canis Majoris in SPHEREx is likely an artifact