Staan de planeetbanen van ster HD 3167 toch niet haaks op elkaar?
Soms lijkt een bijzondere ontdekking bij nader onderzoek toch anders te zitten. Dat gebeurt nu met het sterrenstelsel HD 3167, een ster met twee planeten die dwars voor hun ster langsschuiven. Nieuwe metingen zetten vraagtekens bij een eerdere, opvallende claim over de banen van deze planeten.
HD 3167 is een ster met twee bekende planeten die wij vanaf de aarde zien "transiteren". Dat betekent dat ze precies voor hun ster langs bewegen, waardoor het sterlicht heel even iets minder helder wordt. Astronomen konden daardoor niet alleen de planeten ontdekken, maar ook iets zeggen over de stand van hun banen.
Eerder onderzoek concludeerde iets verrassends: de binnenste planeet zou in het "vlak" van de ster draaien, ongeveer gelijk aan de evenaar van de ster. Maar de buitenste planeet zou juist bijna loodrecht daarop staan, over de polen van de ster heen. Twee planeten om dezelfde ster, met banen die bijna haaks op elkaar staan: dat zou heel ongewoon zijn.
Een lastige meting
Die eerdere conclusie steunde op één enkele, moeilijke meting van iets dat het Rossiter-McLaughlin-effect heet. Dat is een techniek waarmee astronomen, via kleine kleurveranderingen in het sterlicht, kunnen bepalen hoe een planeetbaan is gedraaid ten opzichte van de draairichting van de ster. Eén meting is best kwetsbaar voor toeval of ruis, dus verdere controle was nodig.
Een onderzoeksteam deed die controle nu. Ze bekeken drie nieuwe transits (langsschuivingen) van de binnenste planeet, waargenomen met de Keck Planet Finder, een instrument op de Keck-telescoop in Hawaï. Ze combineerden deze data met twee eerdere metingen van een ander instrument, ESPRESSO.
Andere uitkomst
Het resultaat wijkt af van de oorspronkelijke claim. De nieuwe analyse wijst op een gedraaide hoek van -66 graden, met een onzekerheidsmarge van plus 14 en min 12 graden. Dat past juist bij banen die ongeveer in hetzelfde vlak liggen, "coplanair" genoemd, in plaats van bijna haaks op elkaar.
De eerder gerapporteerde vlakke stand van de binnenste planeet wordt dus niet bevestigd door deze nieuwe, uitgebreidere dataset.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit is geen definitief antwoord. De onderzoekers vonden dat de gemeten draaisnelheid van de ster hoger uitviel dan verwacht, wat vragen oproept over de betrouwbaarheid van het model. Ook bleek de onzekerheid flink te groeien zodra ze de meest afwijkende van de vijf gebruikte datasets weglieten. Het team noemt de precieze geometrie van dit systeem zelf nog "onopgelost". Toekomstige metingen zijn nodig om echt zekerheid te krijgen.
Dit soort onderzoek laat zien hoe voorzichtig je moet zijn met verrassende, eenmalige waarnemingen in de sterrenkunde. Een spectaculaire ontdekking, zoals bijna loodrecht op elkaar staande planeetbanen, verdient extra controle voordat je het als vaststaand feit beschouwt. Herhaalde metingen met meer data blijken hier essentieel om een goed beeld te krijgen van hoe planeetsystemen echt in elkaar zitten.