Sterrenkundigen vinden mogelijk een planeet die ontstond uit de as van een stervende ster
Soms sterft een ster, en daarna begint iets nieuws te groeien. Een team astronomen denkt bewijs gevonden te hebben voor een planeet die niet zoals de aarde ontstond, maar pas na de dood van zijn ster. Het zou de eerste "tweede generatie" planeet zijn die we ooit hebben waargenomen.
Het verhaal draait om een witte dwerg: het uitgebrande restant van een ster zoals onze zon, nadat die zijn brandstof heeft opgebruikt. Witte dwergen zijn extreem dicht en heet, en veel van hen vreten langzaam resten van planeten of asteroïden op die te dicht in de buurt komen. Dat zie je terug in hun atmosfeer: metalen die daar eigenlijk niet thuishoren, afkomstig van verscheurde planeten.
Meestal lijkt dat opgeslokte materiaal sterk op spullen uit ons eigen zonnestelsel, zoals rotsen of ijs. Maar de witte dwerg HS 0209+0832 is anders. Zijn atmosfeer zit vol met zware metalen als zink, koper en niobium, maar mist juist de bouwstenen die je in gewone rotsplaneten verwacht, zoals silicium en ijzer.
Een planeet geboren uit sterrenstof
Die vreemde samenstelling past bij iets bijzonders: een planeet die niet is ontstaan uit het oorspronkelijke gas en stof van het zonnestelsel, maar uit materiaal dat de ster zelf heeft uitgespuugd. Sterren stoten tijdens hun laatste levensfase, de zogeheten reuzenfase, grote hoeveelheden gas de ruimte in. Als een deel daarvan weer samenklontert, kan daaruit in theorie een nieuwe planeet groeien.
Het cruciale bewijs zit in iets dat astronomen het "s-proces" noemen: een manier waarop zware elementen ontstaan diep in een stervende ster. Planeten die op de normale manier zijn gevormd, vroeg in de levensloop van een ster, hebben die signatuur niet. Deze witte dwerg laat juist een sterke verrijking met die s-proces-elementen zien, en dat is precies wat je verwacht van gerecycled sterrenmateriaal.
Er is nog een aanwijzing. De onderzoekers vonden ook helium in de atmosfeer, maar geen rotsvormende elementen. Dat wijst erop dat de witte dwerg niet een hele planeet verorbert, maar alleen de ontsnapte buitenlaag van een gasreus die langzaam verdampt door de hitte van de ster.
Daarnaast ontdekten de onderzoekers een helderheidspatroon dat elke 4,399 dagen terugkeert (met een onzekerheid van 0,026 dagen), met een heel kleine schommeling van 0,120 procent (plus of min 0,018 procent) in lichtsterkte. Dat kan het dag-nachtritme van een draaiende planeet zijn, of een soort kometenstaart van gas die de planeet achter zich aansleept terwijl hij verdampt.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit is één waarneming van één onderzoeksteam, geen bevestigde ontdekking. De onderzoekers noemen het object zelf een "kandidaat" tweede-generatie planeet: het sterkste bewijs is de chemische samenstelling, maar niemand heeft de planeet zelf direct gezien. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze interpretatie klopt, en of er niet een andere verklaring is voor de vreemde samenstelling.
Toch is dit een bijzondere vondst. Tot nu toe leek al het materiaal dat witte dwergen opslokken op gewone planeten en asteroïden, zoals we die in ons eigen zonnestelsel kennen. Als deze interpretatie klopt, laat het zien dat planeten niet alleen kunnen ontstaan rond jonge sterren, maar mogelijk ook een tweede leven kunnen krijgen uit het stof van een stervende ster.
Bron: Discovery of a second-generation planet candidate accreting onto a white dwarf