Stort de Golfstroom in? Nieuw onderzoek zet vraagtekens bij klimaatmodellen
Je hebt vast weleens gehoord dat de Golfstroom kan instorten, met grote gevolgen voor het weer in Europa. Wetenschappers waarschuwen daar al jaren voor. Maar nieuw onderzoek stelt een verrassende vraag: doen klimaatmodellen dit juist te somber voor?
De Golfstroom is onderdeel van een groter systeem van zeestromen in de Atlantische Oceaan, de AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation). Dit systeem verplaatst warm water van de evenaar naar het noorden, en koud water terug naar beneden. Het werkt als een soort lopende band onder water. Als deze band vertraagt of stopt, verandert dat het weer in grote delen van de wereld, inclusief Nederland.
Lange tijd dachten wetenschappers dat klimaatmodellen, de computerprogramma's waarmee we de toekomst van het klimaat berekenen, het risico op zo'n instorting juist onderschatten. De modellen zouden de Golfstroom te stabiel voorstellen, terwijl de werkelijkheid instabieler zou kunnen zijn.
Een onderzoeksteam zette die aanname nu op zijn kop. Ze bekeken uitgebreide berekeningen tot het jaar 2300, gemaakt binnen een groot internationaal modelproject (CMIP6, waarbij klimaatmodellen van onderzoeksgroepen wereldwijd met elkaar worden vergeleken). Daarin zagen ze dat de diepe zeestroming in sommige modellen volledig verdwijnt. Bij het scenario met de hoogste uitstoot gebeurde dit zelfs in ieder model dat werd doorgerekend tot 2300.
Dat klinkt verontrustend, maar de onderzoekers wijzen op iets opvallends: in echte metingen van de oceaan is tot nu toe geen dalende trend in de Golfstroom te zien. Dat roept de vraag op of de modellen misschien een te instabiele situatie berekenen, in plaats van een te stabiele.
Het onderzoeksteam noemt twee mogelijke verklaringen. Ten eerste reageren sommige modellen te heftig op een stijgende temperatuur, ze hebben een te hoge "klimaatgevoeligheid" (de mate waarin de temperatuur stijgt bij een bepaalde hoeveelheid broeikasgas). Ten tweede reageren ze te sterk op het verdwijnen van luchtvervuiling (kleine deeltjes in de lucht, aerosolen genoemd, die juist een verkoelend effect hebben). Beide zaken kunnen een instorting van de Golfstroom in een model sneller laten lijken dan hij in werkelijkheid zou zijn.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek betekent niet dat een instorting van de Golfstroom onmogelijk is of geen zorg meer hoeft te zijn. Het laat ook niet zien wat er precies mis is met de modellen, alleen dat er reden is om dat verder te onderzoeken. Het gaat hier bovendien om de analyse van één onderzoeksteam, niet om een definitieve conclusie die door de hele wetenschappelijke gemeenschap wordt gedeeld.
Voor nu betekent dit vooral dat wetenschappers kritischer willen kijken naar hoe klimaatmodellen tot een AMOC-instorting komen. Ze willen beter begrijpen welk mechanisme daarachter zit, om zo in te kunnen schatten hoe betrouwbaar deze "omslagpunt"-scenario's eigenlijk zijn. Dat is belangrijk, want beleidsmakers en onderzoekers gebruiken deze modellen om in te schatten hoe snel en hoe hard we moeten reageren op klimaatverandering.