Waarom tornado's in de Filipijnen onze stormvoorspellers in de war brengen
Je kent de beelden vast van Amerikaanse tornado's: een enorme zwarte wervelwind die over de vlaktes van de Great Plains raast. Die beelden hebben ons idee van een tornado gevormd, en ook de wetenschap erachter. Maar in de Filipijnen gedragen tornado's zich anders, en dat zet de gangbare voorspelmethodes op losse schroeven.
Een onderzoeksteam verzamelde 1.186 meldingen van tornado's en waterhozen (kleine draaikolken boven water) in de Filipijnen, van begin 1900 tot 2025. Bij elke melding zochten de onderzoekers de bijbehorende weersomstandigheden op, met data van ERA5, een rekenmodel dat het weer wereldwijd terugrekent op basis van satellietmetingen en waarnemingen. Zo ontstond de eerste complete kaart van wanneer en waar deze stormen in het land voorkomen.
De stormen blijken zich te concentreren in drie gebieden, telkens in de buurt van bergketens, verspreid over de belangrijkste eilandengroepen. Ze treden vrijwel alleen op tussen mei en oktober, met een piek in augustus. Waterhozen komen tot in oktober voor, gelijk met het seizoen van tropische cyclonen (zware tropische stormen). De meeste stormen ontstaan in de namiddag, wanneer de zon de grond het meest heeft opgewarmd.
Het opvallendste resultaat gaat over de voorspelindices die meteorologen normaal gebruiken. Die indices zijn ontwikkeld in gematigde klimaatzones, zoals de Amerikaanse Great Plains, en kijken vooral naar twee dingen: hoeveel energie er in de lucht zit om onweer te voeden (CAPE genoemd), en hoe sterk de wind van richting en snelheid verandert naarmate je hoger komt (windschering). In gematigde zones gaan beide factoren meestal samen op: veel energie, veel windschering.
In de Filipijnen klopt die koppeling niet. Er is daar vaak zelfs meer energie in de lucht dan boven de Great Plains, maar de windschering is laag, zo'n 10 tot 14 knopen in de onderste 6 kilometer van de atmosfeer. Toch ontstaan er tornado's. Het onderzoek laat zien dat de verklaring zit in een heel dun laagje lucht, de onderste kilometer boven de grond. Daar is 68 tot 79 procent van de draaiing in de lucht precies in de juiste richting om een tornado te voeden, in de meest actieve gevallen zelfs 96 procent. De bestaande voorspelindices kijken daar nauwelijks naar, waardoor ze in de tropen te laag uitvallen, ook als er wel degelijk kans is op een tornado.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek betekent niet dat tornado's in de Filipijnen gevaarlijker of talrijker worden. Het gaat om één onderzoeksteam dat voor het eerst historische data in kaart heeft gebracht. Het zegt ook niets over verandering door klimaatverandering, dat is niet onderzocht. De bevindingen laten vooral zien dat bestaande voorspelmethodes, gemaakt voor andere delen van de wereld, mogelijk aangepast moeten worden voor tropische gebieden.
Voor meteorologen in tropische landen is dit relevant nieuws. Als de huidige voorspelindices de risico's onderschatten, kan dat betekenen dat waarschuwingen te laat of helemaal niet worden afgegeven. De onderzoekers stellen voor om nieuwe, op de laagste luchtlaag gerichte meetmethodes te ontwikkelen, specifiek voor dit soort tropisch-maritieme weer.
Bron: Baseline Climatology of Tornadoes and Waterspouts in the Philippine Archipelago