Waarom weten we genoeg over klimaatverandering, maar doen we te weinig?
Je weet dat je minder vlees kunt eten, minder kunt vliegen of spullen langer kunt gebruiken. Toch doe je het niet altijd. Blijkbaar is dat niet alleen bij gewone mensen zo. Ook klimaatonderzoekers zelf zien dit patroon, en zij deden er nu onderzoek naar.
Een team van twee onderzoekers, Sven Grüner en Oliver Mußhoff, vroeg 1.510 klimaatwetenschappers wereldwijd naar hun mening. Niet over de opwarming van de aarde zelf, maar over de manier waarop mensen wel of niet in actie komen. Wat drijft ons om te veranderen? En wat houdt ons tegen?
Wat helpt mensen in actie te komen
De onderzoekers vroegen naar drijfveren, dus dingen die mensen aanzetten tot klimaatvriendelijk gedrag. Drie zaken kwamen er als belangrijkste uit. Ten eerste "oneerlijkheidsgevoel": mensen willen niet dat anderen gratis profiteren terwijl zij zelf hun best doen. Ten tweede schuldgevoel: je voelt je slecht als je weet dat jouw gedrag schade aanricht bij anderen, ook al zie je dat niet direct. Ten derde klimaatangst, de zorg en onrust die mensen voelen over de gevolgen van klimaatverandering.
Volgens de bevraagde onderzoekers zorgen deze drie gevoelens er juist voor dat mensen sneller iets veranderen aan hun gedrag.
Wat mensen tegenhoudt
Er zijn ook grote barrières. De onderzoekers noemen als eerste "gewoontegedrag": mensen blijven het liefst bij wat ze al deden, ook als een andere keuze beter zou zijn. Dat noem je ook wel voorkeur voor de status quo, de huidige situatie.
Daarnaast is er "informatie-vermijding". Mensen vermijden bewust nieuws of feiten over klimaatverandering, omdat het te ongemakkelijk of beangstigend voelt. En als laatste "massale afstomping": als een probleem heel veel mensen treft, voelen we ons juist minder persoonlijk verantwoordelijk. Hoe groter het probleem, hoe kleiner soms het gevoel dat jij iets kunt doen.
Deze drie factoren blokkeren volgens de ondervraagde onderzoekers juist verandering, zowel bij aanpassing aan klimaatverandering als bij het tegengaan ervan.
Achtergrond van de onderzoeker speelt mee
Opvallend is dat de mening van onderzoekers deels afhangt van hun eigen achtergrond. Iemand met een andere opleiding, cultuur of vakgebied kijkt anders naar dit soort gedrag. De auteurs zien dit als een kans: samenwerking tussen verschillende wetenschappelijke disciplines kan helpen om klimaatverandering beter aan te pakken.
Wat betekent dit (nog) niet
Dit onderzoek meet geen daadwerkelijk gedrag van mensen. Het gaat om de mening en inschatting van klimaatonderzoekers zelf, niet om een test onder gewone burgers. De uitkomsten laten zien wat experts denken dat werkt of tegenwerkt, maar bewijzen niet hoe groot dat effect in de praktijk precies is. Ook is dit één onderzoek, gebaseerd op één vragenlijst. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze patronen ook in echt gedrag terugkomen.