Witte daken tegen de hitte kunnen de lucht juist vervuilder maken
Steden worden steeds warmer en steeds meer daken en muren krijgen daarom een speciale witte verflaag. Deze verf kaatst zonlicht terug de ruimte in, waardoor gebouwen minder opwarmen. Klinkt goed, toch? Onderzoekers ontdekten nu een onbedoeld neveneffect: deze verf kan de luchtvervuiling in de stad juist verhogen.
De verf, ook wel "superwitte" koelverf genoemd, werkt zo goed omdat hij niet alleen zichtbaar licht terugkaatst, maar ook ultraviolet licht (UV-licht, de onzichtbare straling die ook zonnebrand veroorzaakt). Juist die sterke terugkaatsing van UV-licht is nodig om gebouwen echt af te koelen onder felle zon.
Maar UV-licht doet in de lucht boven de stad nog iets anders: het zet chemische reacties in gang die ozon vormen. Ozon bij de grond (niet te verwarren met de ozonlaag hoog in de atmosfeer) is een schadelijke stof die longen kan irriteren en smog veroorzaakt. Hoe meer UV-licht er in de lucht rondkaatst, hoe meer van die reacties er kunnen plaatsvinden, vooral in steden met veel verkeer en dus veel stikstofoxiden (uitlaatgassen die de ozonvorming aanjagen).
Een onderzoeksteam bouwde een rekenmodel dat de scheikundige processen in de lucht simuleert. Ze gebruikten daarbij echte meetgegevens over weer en luchtvervuiling uit Houston, Texas, een stad met veel industrie en verkeer. Vervolgens berekenden ze wat er gebeurt als alle gebouwen in de stad zo'n reflecterend dak zouden krijgen.
De uitkomst: onder bepaalde weersomstandigheden kan de ozonconcentratie tot 30% hoger uitvallen dan zonder deze koeldaken. Dat is een aanzienlijke stijging. Op een hete, zonnige dag met weinig wind, precies de dagen waarop je zo'n koeldak het hardst nodig hebt, is het effect het grootst.
Het onderzoeksteam bedacht ook al mogelijke oplossingen. Ze stellen voor om gekleurde koelverf te ontwikkelen die minder UV-licht terugkaatst, of speciale materialen die UV-licht opvangen en omzetten in zichtbaar licht in plaats van het terug de lucht in te sturen. Zo blijft het koelende effect grotendeels behouden, terwijl de ozonvorming afneemt.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit onderzoek is een rekenmodel voor één specifieke stad, Houston, onder specifieke weersomstandigheden. Het betekent niet dat alle koelverf overal evenveel extra ozon veroorzaakt: dat hangt af van lokale luchtvervuiling, weer en de hoeveelheid koeldaken. Ook is dit één onderzoeksteam met één model, geen definitief bewijs uit praktijkmetingen in echte steden. De onderzoekers roepen zelf op tot verder onderzoek naar dit effect in de praktijk.
Bron: Tropospheric Ozone Formation Potential and Related Design Considerations for Radiative Coolers