Zonnesonde vliegt rakelings langs de magnetische polen van de zon: chaos blijkt ordelijker dan gedacht
De zon lijkt soms op een kolkende vuurbal zonder enige logica. Vlekken verschijnen en verdwijnen, uitbarstingen schieten de ruimte in, en vooral rond het zogeheten zonnemaximum, de periode waarin de zon het meest actief is, lijkt alles willekeurig. Maar een nieuwe meting van de Parker Solar Probe, een ruimtesonde van NASA die extreem dicht langs de zon scheert, laat iets verrassends zien: onder die chaos zit een verrassend nette structuur.
De zon heeft, net als de aarde, een magnetisch veld met een noord en een zuidpool. Dat veld draait elke elf jaar om: de noordpool wordt de zuidpool en andersom. Die omkering gebeurt juist tijdens het zonnemaximum, wanneer je zou verwachten dat het magneetveld op zijn rommeligst is. Eerder onderzoek met de ruimtesonde Ulysses in de jaren negentig leek dat idee te bevestigen: tijdens een zonnemaximum zag die sonde een onregelmatig, verward magnetisch patroon.
Parker Solar Probe maakte medio 2025 twee van zijn dichtste toenaderingen tot de zon ooit, tot op ongeveer 10 zonnestralen afstand. Ter vergelijking: dat is dichterbij dan Mercurius ooit komt, en de sonde vloog daarbij door een gebied vlak onder het zogeheten Alfvén-oppervlak. Dat is de grens waar de zonnewind, de stroom geladen deeltjes die de zon uitstoot, nog zo nauw verbonden is met de zon dat signalen erin terug kunnen reizen naar het oppervlak.
Tijdens die vluchten scande de sonde het magneetveld van pool tot pool, iets wat sinds Ulysses niet meer zo compleet was gedaan, maar dan nu tijdens het zonnemaximum in plaats van het zonneminimum. En het resultaat verraste de onderzoekers: het grootschalige magneetveld van de zon bleek te lijken op een simpele, licht gekantelde staafmagneet, een zogeheten dipool. Precies het soort ordelijke structuur die je normaal alleen bij een rustige zon verwacht.
De onderzoekers vonden ook iets concreets: aan beide kanten van de zon stroomde zonnewind weg met snelheden van ongeveer 800 kilometer per seconde, vergelijkbaar in beide halfronden. De positieve pool van de dipool bleek samen te vallen met een coronaal gat, een donker gebied op de zon waar snelle zonnewind ontsnapt. De negatieve pool lag juist boven een zogeheten pseudostreamer, een soort magnetische plooi in de corona. Op de randen tussen magnetische gebieden, de separatrixen, zagen de onderzoekers extra veel materiaal wegstromen.
Het team denkt dat Ulysses destijds een vertekend beeld kreeg, simpelweg omdat die sonde er lang over deed om zijn metingen te verzamelen: in die tijd veranderde de chaotische zon flink. Parker Solar Probe mat juist snel en dichtbij, waardoor een preciezere, meer ordelijke momentopname ontstond.
Wat betekent dit (nog) niet: Dit is één onderzoek, gebaseerd op twee metingen in 2025. Het betekent niet dat de zon tijdens elk zonnemaximum zo ordelijk is, of dat eerdere metingen van Ulysses fout waren. Het laat vooral zien dat snelle, nabije metingen een ander, mogelijk completer beeld geven dan metingen die lang duren. Meer vluchten en vergelijkingen met andere zonnecycli zijn nodig om te zien hoe vaak dit patroon terugkomt.
Waarom is dit interessant? Het magneetveld van de zon bepaalt uiteindelijk ook het ruimteweer dat de aarde bereikt, van noorderlicht tot storingen in satellieten. Hoe beter we begrijpen hoe dat veld is opgebouwd, ook tijdens de meest chaotische periodes, hoe beter we kunnen voorspellen wat de zon ons stuurt.
Bron: Parker Solar Probe Flies Through the Sun's Magnetic Poles Near 10 Solar Radii