Soms zit het bewijs voor iets dat je niet kunt zien, verstopt in een trilling. Dat lijkt het geval bij de ster CZ Tucanae, een rode reus die al tachtig jaar wordt gevolgd door telescopen. Astronomen denken dat ze eindelijk bewijs hebben gevonden voor een onzichtbare metgezel die om deze
Ergens tussen de sterren verdwijnt er zwavel. Niet een beetje, maar bijna helemaal. Wetenschappers weten al jaren dat dit element in grote wolken van gas en stof, waar nieuwe sterren geboren worden, bijna spoorloos is. Nu heeft een laboratoriumexperiment een sterke aanwijzing gevonden voor waar die zwavel zich verstopt: in
Kijk even naar een schuine streep, bijvoorbeeld eentje die 20 graden van rechtop afwijkt. Sluit je ogen en probeer de hoek exact te onthouden. Grote kans dat je 'm in gedachten net iets schuiner maakt dan hij werkelijk was. Dit gekke trucje van het geheugen is al jaren bekend
Elke steen in een oud gebouw vertelt iets over wanneer hij is gelegd. Sterrenstelsels werken eigenlijk hetzelfde. Astronomen hebben nu bij het sterrenstelsel NGC 1365 precies kunnen uitpluizen hoe het de afgelopen 12 miljard jaar is gegroeid, door te kijken naar de chemische "stenen" waarmee het is opgebouwd.
Op aarde ken je lava: gloeiend heet gesteente dat uit een vulkaan stroomt. Op Saturnus' maan Titan bestaat iets soortgelijks, maar dan met water in plaats van gesmeen gesteente. Onderzoekers hebben nu met computersimulaties berekend hoe ver zulke "cryolava" kan stromen, en wat dat betekent voor de
Donkere materie is misschien wel het grootste raadsel van de sterrenkunde. We weten dat het er is, want we zien de zwaartekracht ervan op sterren en sterrenstelsels. Maar waar het precies uit bestaat, weet niemand. Een nieuwe studie laat zien dat je daar iets over kunt leren door simpelweg te
Een vicuña-mannetje dat een mals stuk grasland verdedigt, trekt vrouwtjes aan. Maar vechten kost energie, en te veel vechten kan hem fataal worden. Hoe bepaalt een dier of het de strijd om een territorium aandurft? Een nieuw wiskundig model van kameelachtigen (de diergroep waar lama's, alpaca'
Ergens tussen de sterren van jonge sterrenhopen kan een zwart gat schuilgaan dat we nooit direct zien. Een zwart gat zendt zelf geen licht uit, dus je kunt het niet gewoon fotograferen. Toch denkt een team van astronomen nu dertien plekken te hebben gevonden waar zoiets zwaars en onzichtbaars zich
Je kent het vast: je begint met afval scheiden, daarna ga je vaker op de fiets, en voor je het weet eet je ook minder vlees. Kleine gedragsveranderingen die elkaar versterken. Wetenschappers noemen dit een "social tipping point": een klein duwtje dat een grote, zichzelf versterkende verandering in
Ergens om een piepjonge ster heen draait een platte schijf van gas en stof. Uit dat stof ontstaan ooit planeten. Maar voordat dat kan gebeuren, moet het stof eerst een lange val maken: van verspreid door de hele schijf naar een dunne, dichte laag in het midden. Nieuw onderzoek laat
Vaar je met een boot over de oceaan, dan zie je het water soms helder groen kleuren en even verderop weer vrijwel kleurloos. Dat komt door plankton: piepkleine plantjes en diertjes die in dichte wolken bij elkaar zitten, met lege plekken ertussen. Lang was onduidelijk waarom plankton zich altijd op
Soms vinden sterrenkundigen iets dat er eigenlijk niet zou moeten zijn: een enorme wolk gas, zo groot als een sterrenstelsel, maar zonder een enkele ster erin. Zo'n object hebben onderzoekers nu gevonden, en wat het extra bijzonder maakt: twee verschillende radiotelescopen hebben het onafhankelijk van elkaar waargenomen. Dat
Denk aan een weerman die niet alleen naar de lucht kijkt, maar ook naar wat er onder het wateroppervlak van alle oceanen ter wereld gebeurt. Temperatuur, stromingen, zoutgehalte: die data komen continu binnen, in enorme hoeveelheden en in drie dimensies (van het oppervlak tot diep onder water). Al die informatie
Bij Alzheimer zie je op hersenscans vaak grote klonten eiwit: de zogeheten plaques. Toch is het raar genoeg lang niet altijd zo dat meer plaques ook betekent dat iemand zieker is. Sommige mensen hebben veel plaques maar weinig klachten, anderen juist andersom. Een nieuw wiskundig model laat zien hoe dat
Lopen over een vlakke vloer lijkt vanzelfsprekend. Maar probeer datzelfde eens over een rotsachtig bospad, of tegen een steile heuvel op. Je voeten zoeken automatisch steun, je knieën buigen net iets anders en je spieren passen hun kracht steeds aan. Voor computermodellen van het menselijk lichaam is dat soort terrein
Je kijkt naar de weer-app en ziet een kans op regen van 40 procent voor het komende uur. Hoe komt dat percentage eigenlijk tot stand? Steeds vaker speelt kunstmatige intelligentie daarin een rol. Een onderzoeksteam heeft nu een bestaand AI-model voor dit soort uurlijkse regenvoorspellingen verbeterd, en legt
Onze eigen Jupiter blijft keurig op grote afstand van de zon. Maar bij andere sterren vliegen planeten van dat formaat soms rakelings langs hun ster, in een baan die ze in een paar dagen rondrennen. Hoe komen die reuzen daar terecht? Een internationaal team van astronomen heeft 29 nieuwe voorbeelden
Soms sterft een ster niet stilletjes, maar met een explosie die honderden keren feller is dan een gewone supernova. Deze zogeheten superluminous supernovae, oftewel superheldere supernova's, zijn zo fel dat je ze kunt zien tot in de verste uithoeken van het heelal. Een nieuw onderzoek laat zien dat
Sommige planeten buiten ons zonnestelsel laten altijd dezelfde kant naar hun ster wijzen, net zoals de maan altijd dezelfde kant naar de aarde toont. De ene kant is dan eeuwig dag, de andere kant eeuwig nacht. Je zou denken dat die nachtzijde dus altijd koud blijft. Nieuw onderzoek laat zien
Een koraalrif lijkt rustig en stabiel. Maar onder water speelt zich voortdurend een subtiel gevecht af tussen het koraaldier en de piepkleine algen die erin wonen. Dat gevecht gaat niet om ruimte of om voedsel in het algemeen, maar om één specifiek voedingsstof: stikstof. En precies die strijd blijkt de
Je kent vast ChatGPT en soortgelijke AI-systemen die overal een beetje van weten. In de wetenschap van moleculen, de kleine bouwstenen van alles om ons heen, proberen onderzoekers iets soortgelijks te bouwen: een "foundation model". Dat is een AI-model dat getraind is op heel veel data
Is ChatGPT slim? En zo ja, is die slimheid overal in te zetten, net zoals een slim mens vaak op meerdere vlakken goed presteert? Veel ontwikkelaars van taalmodellen gaan daar stilzwijgend van uit. Een nieuw onderzoek zet daar grote vraagtekens bij. Bij mensen bestaat het idee van een "algemene
Je kent het wel: de weersvoorspelling zegt zonnig, maar het regent toch. Weersverwachtingen zijn altijd een beetje onzeker, zeker bij extreem weer zoals zware stormen. Een groep onderzoekers heeft nu een nieuw soort weermodel gebouwd dat preciezer kan laten zien waar die onzekerheid vandaan komt. Het model heet Suêtes en
Stel je voor: je kijkt vanaf de maan naar de aarde en ziet zonlicht glinsteren op de oceanen. Precies dat gebeurde in 1994, toen een Amerikaanse ruimtesonde duizenden foto's maakte van onze planeet. Die foto's blijken nu goud waard voor sterrenkundigen die op zoek zijn naar
Twee cellen kunnen dezelfde hoeveelheid van een eiwit bevatten, maar toch heel verschillend gedrag vertonen. Hoe kan dat? Het antwoord zit in de details: eiwitten bestaan vaak in net iets andere versies van zichzelf. Een onderzoeksteam heeft nu een techniek ontwikkeld die deze subtiele verschillen zichtbaar maakt, zelfs in één