Bacteriën doen iets wat wij niet kunnen: ze geven soms stukjes DNA rechtstreeks door aan hun buren, zonder dat er voortplanting aan te pas komt. Dit heet lateraal gentransfer. Het is alsof jij een stukje van je erfelijke informatie zomaar cadeau doet aan de buurman, in plaats van het door
Ergens in jouw DNA zitten stukjes die al duizenden generaties lang bijna niet veranderen. Niet omdat het toeval zo wil, maar omdat de natuur ze actief beschermt. Grote verzamelingen menselijk DNA, opgeslagen in zogeheten biobanken, laten nu voor het eerst op grote schaal zien welke stukjes dat precies zijn. Een
Je huid, je lever, je bloedvaten: overal in je lichaam zitten cellen die stoppen met delen, maar niet doodgaan. Ze blijven hangen, en beginnen stoffen uit te scheiden die ontstekingen kunnen aanwakkeren. Dit proces heet celveroudering, of senescentie. Wetenschappers proberen al jaren te ontdekken welke genen hierbij een rol spelen.
Een mierenkolonie vindt een sappig stuk fruit. Al snel lopen er tientallen extra mieren heen, gealarmeerd door een geurspoor van hun soortgenoten. Dat heet rekrutering: een dier dat voedsel vindt, haalt anderen erbij om mee te profiteren. Klinkt slim. Maar nieuw wiskundig onderzoek laat zien dat concurrentie dit gedrag juist
Een mierenkolonie vindt een grote suikerbron. Al snel lopen er tientallen mieren heen en weer, gealarmeerd door geurspoortjes van hun soortgenoten. Maar wat als er nog een andere mierenkolonie is die óók van die suikerbron wil eten? Dan verandert de rekensom volledig, blijkt uit een nieuw wiskundig model. Veel dieren
Een virus dat zichzelf vermenigvuldigt, lijkt een race tegen de klok. Hoe sneller het kopieën van zichzelf maakt, hoe groter de kans dat het je lichaam overneemt. Maar wiskundig onderzoek laat iets verrassends zien: als die kopieermachine een klein beetje te laat op gang komt, kan dat de hele viruspopulatie
Stel dat we over een paar jaar mensen naar Mars sturen. Ze nemen geen steriele robots mee, maar levende organismen: bacteriën die zuurstof maken, planten die voedsel leveren, microben die bouwmateriaal produceren uit Marsgrond. Handig, want dat scheelt enorm veel vracht vanaf de aarde. Maar wat als zo'n
Stel dat je een leerling een proefwerk geeft, maar alle goede antwoorden staan toevallig op de even pagina's. Een slimme leerling ontdekt dat patroon en scoort hoog, zonder de stof echt te snappen. Iets soortgelijks gebeurt nu bij computermodellen die voorspellen welke eiwitten in ons lichaam met elkaar
Een sprinkhaan heeft geen airbags, geen radar en geen groot brein. Toch weet hij bliksemsnel te ontsnappen als er iets op hem afkomt. Hoe lukt dat met zo'n simpel zenuwstelsel? Een groep onderzoekers bouwde het botsingsdetectiesysteem van de sprinkhaan na in een computermodel, en dat model presteert opvallend
Een bacterie die wegzwemt van gif. Een vogel die een nest bouwt. Een chatbot die een vraag beantwoordt. Op het eerste gezicht hebben deze drie niets met elkaar te maken. Toch stelt een nieuwe theorie dat ze allemaal dezelfde soort "rekenwerk" doen om te overleven. Wetenschappers die aanpassingsgedrag
Een boer bestrijdt een schadelijk insect met pesticide. Een arts geeft een patiënt chemotherapie tegen kanker. In beide gevallen wil je één ding: de ongewenste cellen of dieren volledig laten verdwijnen. Maar wat als de ingreep juist zorgt dat de vijand blijft bestaan, of zelfs sterker terugkomt? Dat is de
Een tumor groeit niet zomaar los in je lichaam. Hij duwt tegen omliggend weefsel, vecht om zuurstof en laat afvalstoffen achter. Al die processen spelen tegelijk en beïnvloeden elkaar. Een team van onderzoekers ontwikkelde nu een wiskundig model dat al deze processen voor het eerst op een consistente manier samenbrengt.
Een groeiende groep cellen lijkt soms op een leger dat netjes in formatie oprukt. Een scherpe, rechte grens tussen twee soorten cellen. Maar soms breekt die formatie open: er ontstaan vingervormige uitstulpingen, alsof het weefsel plots vertakt. Wat bepaalt of een weefsel netjes blijft, of uit elkaar rafelt in vingers?
In het wild worden soorten opgegeten door de één en jagen ze zelf op de ander. Denk aan een vos die konijnen eet, terwijl de konijnen weer gras eten. Zo'n keten van eten en gegeten worden lijkt logisch, maar wat gebeurt er als je heel veel soorten in
In elke cel van je lichaam zit een streng DNA die, helemaal uitgerold, ruim twee meter lang is. Toch past dat probleemloos in een celkern die duizenden keren kleiner is dan een millimeter. Dat lukt alleen omdat DNA op een heel precieze manier wordt opgevouwen, een beetje zoals je een
Vleermuizen zijn nachtdieren die je bijna nooit ziet, maar wel kunt horen. Ze maken ultrasone roepjes om hun weg te vinden in het donker. Onderzoekers zetten daarom overal microfoons neer die dag en nacht opnemen. Het probleem: er komt zoveel geluidsmateriaal binnen dat geen mens het allemaal kan uitluisteren en
Stel dat er leven bestaat op Mars, of op een van de ijsmanen van Jupiter. Hoe zou je dat ooit zeker weten, zonder onderweg per ongeluk je eigen aardse bacteriën mee te nemen? Dit dilemma houdt ruimtevaartorganisaties al decennia bezig. Een nieuw filosofisch artikel stelt nu dat we dit probleem
Elke keer dat een cel in jouw lichaam zich deelt, moet eerst het volledige DNA gekopieerd worden. Dat DNA is een lange streng met genetische informatie, opgerold in je celkern. Bij mensen gaat het om zo'n 3 miljard letters, verdeeld over 46 chromosomen. Al die informatie moet foutloos
Pak een pen en teken een lijn tussen genummerde stippen, zo snel mogelijk. Makkelijk zat. Maar doe hetzelfde terwijl je ook nog moet nadenken over letters die tussen die nummers staan, en je hersenen moeten opeens veel meer werk verzetten. Wat gebeurt er dan met de manier waarop je hand
Doe je ogen even dicht en weer open. Voel je hoe je hoofd anders "aanvoelt"? Dat is geen inbeelding. Je hersenactiviteit verandert daadwerkelijk, en onderzoekers kunnen dat verschil nu meten met een verrassend simpele rekenmethode. Wetenschappers gebruiken vaak EEG (elektro-encefalografie) om hersenactiviteit te meten. Daarbij plak je
Je hersenen werken het beste als ze net niet omslaan in chaos, maar ook niet te rustig zijn. Wetenschappers noemen dit magische evenwichtspunt "criticaliteit": de rand tussen orde en wanorde. Precies op die rand kunnen hersenen het snelst informatie verwerken en het flexibelst reageren op nieuwe situaties. Maar
Een patiënt met leukemie is genezen verklaard. De behandeling is voorbij, de bloedwaarden zien er goed uit. Maar soms komt de ziekte na maanden of jaren toch terug. Hoe kan dat, als er geen kankercellen meer te vinden zijn? Het antwoord zit in cellen die te klein in aantal zijn
Een muggenbeet kan dodelijk zijn. Ziektes zoals dengue, zika en gele koorts worden verspreid door de gewone gelekoortsmug (Aedes aegypti) en treffen wereldwijd miljoenen mensen. Wetenschappers zoeken al jaren naar manieren om deze muggen minder gevaarlijk te maken. Een veelbelovende aanpak heet Medea. Een nieuwe modelstudie laat zien dat deze
Tussen je cellen zit altijd een beetje vocht. Dat vocht staat niet stil: het beweegt langzaam door het weefsel, van bloedvaten naar cellen en weer terug. Wetenschappers noemen dit interstitiële stroming, oftewel de beweging van vocht tussen cellen. Lange tijd dachten onderzoekers dat deze stroming vooral lokaal is: vocht lekt
Denk aan een kat-en-muisspel, maar dan met een verrassende afloop. Wiskundigen hebben met een model laten zien hoe roofdieren en hun prooien eeuwenlang in een wisselvallige strijd kunnen zitten, waarbij steeds andere types de overhand krijgen, voordat alles zich uiteindelijk stabiliseert. Het is een verhaal over toeval, kleine