Stel dat je een leerling een proefwerk geeft, maar alle goede antwoorden staan toevallig op de even pagina's. Een slimme leerling ontdekt dat patroon en scoort hoog, zonder de stof echt te snappen. Iets soortgelijks gebeurt nu bij computermodellen die voorspellen welke eiwitten in ons lichaam met elkaar
Een sprinkhaan heeft geen airbags, geen radar en geen groot brein. Toch weet hij bliksemsnel te ontsnappen als er iets op hem afkomt. Hoe lukt dat met zo'n simpel zenuwstelsel? Een groep onderzoekers bouwde het botsingsdetectiesysteem van de sprinkhaan na in een computermodel, en dat model presteert opvallend
Een bacterie die wegzwemt van gif. Een vogel die een nest bouwt. Een chatbot die een vraag beantwoordt. Op het eerste gezicht hebben deze drie niets met elkaar te maken. Toch stelt een nieuwe theorie dat ze allemaal dezelfde soort "rekenwerk" doen om te overleven. Wetenschappers die aanpassingsgedrag
Ergens boven de Indische Oceaan ontstaat regelmatig een enorm gebied met stormachtige buien. Dat gebied trekt langzaam oostwaarts, over de Grote Oceaan, en beïnvloedt daarbij het weer op de hele aarde. Wetenschappers noemen dit de Madden-Julian-oscillatie, kortweg MJO. Het bijzondere: dit patroon herhaalt zich steeds met een tussenpoos
Een boer bestrijdt een schadelijk insect met pesticide. Een arts geeft een patiënt chemotherapie tegen kanker. In beide gevallen wil je één ding: de ongewenste cellen of dieren volledig laten verdwijnen. Maar wat als de ingreep juist zorgt dat de vijand blijft bestaan, of zelfs sterker terugkomt? Dat is de
Een tumor groeit niet zomaar los in je lichaam. Hij duwt tegen omliggend weefsel, vecht om zuurstof en laat afvalstoffen achter. Al die processen spelen tegelijk en beïnvloeden elkaar. Een team van onderzoekers ontwikkelde nu een wiskundig model dat al deze processen voor het eerst op een consistente manier samenbrengt.
Een groeiende groep cellen lijkt soms op een leger dat netjes in formatie oprukt. Een scherpe, rechte grens tussen twee soorten cellen. Maar soms breekt die formatie open: er ontstaan vingervormige uitstulpingen, alsof het weefsel plots vertakt. Wat bepaalt of een weefsel netjes blijft, of uit elkaar rafelt in vingers?
In het wild worden soorten opgegeten door de één en jagen ze zelf op de ander. Denk aan een vos die konijnen eet, terwijl de konijnen weer gras eten. Zo'n keten van eten en gegeten worden lijkt logisch, maar wat gebeurt er als je heel veel soorten in
In elke cel van je lichaam zit een streng DNA die, helemaal uitgerold, ruim twee meter lang is. Toch past dat probleemloos in een celkern die duizenden keren kleiner is dan een millimeter. Dat lukt alleen omdat DNA op een heel precieze manier wordt opgevouwen, een beetje zoals je een
Je kent de weerapp op je telefoon: die vertelt je wat het weer morgen doet, en soms nog voor een week vooruit. Maar wat als je wil weten hoe warm de oceaan over anderhalve maand is, of hoe dik het zee-ijs bij de Noordpool dan is? Daarvoor was tot
Stel je voor: het is een hete zomerdag en je wilt weten hoe warm het precies wordt in jouw wijk. Niet in de dichtstbijzijnde grote stad, maar echt bij jou om de hoek. Dat is lastiger dan het klinkt. Huidige klimaatmodellen geven vaak maar één temperatuur voor een heel groot
Stel je voor: twee wetenschappers onderzoeken dezelfde hittegolf. De ene zegt dat klimaatverandering die golf veel heter maakte. De andere zegt dat het effect klein was. Hoe kan dat? Een nieuw onderzoek laat zien dat de manier waarop je zo'n onderzoek opzet, grote invloed heeft op de uitkomst.
Vleermuizen zijn nachtdieren die je bijna nooit ziet, maar wel kunt horen. Ze maken ultrasone roepjes om hun weg te vinden in het donker. Onderzoekers zetten daarom overal microfoons neer die dag en nacht opnemen. Het probleem: er komt zoveel geluidsmateriaal binnen dat geen mens het allemaal kan uitluisteren en
Stel dat er leven bestaat op Mars, of op een van de ijsmanen van Jupiter. Hoe zou je dat ooit zeker weten, zonder onderweg per ongeluk je eigen aardse bacteriën mee te nemen? Dit dilemma houdt ruimtevaartorganisaties al decennia bezig. Een nieuw filosofisch artikel stelt nu dat we dit probleem
Kun je over een paar weken al weten dat er een hittegolf aankomt? Of dat de zee ergens abnormaal warm wordt? Wetenschappers werken hard aan modellen die dit soort extremen op tijd kunnen zien aankomen. Om die modellen goed te testen, is één ding onmisbaar: betrouwbare data over wat er
Elke keer dat een cel in jouw lichaam zich deelt, moet eerst het volledige DNA gekopieerd worden. Dat DNA is een lange streng met genetische informatie, opgerold in je celkern. Bij mensen gaat het om zo'n 3 miljard letters, verdeeld over 46 chromosomen. Al die informatie moet foutloos
Pak een pen en teken een lijn tussen genummerde stippen, zo snel mogelijk. Makkelijk zat. Maar doe hetzelfde terwijl je ook nog moet nadenken over letters die tussen die nummers staan, en je hersenen moeten opeens veel meer werk verzetten. Wat gebeurt er dan met de manier waarop je hand
Doe je ogen even dicht en weer open. Voel je hoe je hoofd anders "aanvoelt"? Dat is geen inbeelding. Je hersenactiviteit verandert daadwerkelijk, en onderzoekers kunnen dat verschil nu meten met een verrassend simpele rekenmethode. Wetenschappers gebruiken vaak EEG (elektro-encefalografie) om hersenactiviteit te meten. Daarbij plak je
Je hersenen werken het beste als ze net niet omslaan in chaos, maar ook niet te rustig zijn. Wetenschappers noemen dit magische evenwichtspunt "criticaliteit": de rand tussen orde en wanorde. Precies op die rand kunnen hersenen het snelst informatie verwerken en het flexibelst reageren op nieuwe situaties. Maar
Een patiënt met leukemie is genezen verklaard. De behandeling is voorbij, de bloedwaarden zien er goed uit. Maar soms komt de ziekte na maanden of jaren toch terug. Hoe kan dat, als er geen kankercellen meer te vinden zijn? Het antwoord zit in cellen die te klein in aantal zijn
Je kent het vast: de weerapp voorspelt regen, maar het blijft droog. Of andersom. Vooral bij voorspellingen voor over een week zitten weermodellen er nogal eens naast. Dat is niet alleen vervelend voor je weekendplannen, het is ook een probleem voor waarschuwingen bij overstromingen en droogte. Onderzoekers hebben nu een
Denk aan de weerkaart die je op tv ziet: al die draaikolken van lagedrukgebieden die over Nederland trekken. Die wervelingen doen meer dan alleen regen brengen. Ze vervoeren warmte van de evenaar naar de polen. Zonder dat transport zou het bij ons veel kouder zijn en bij de evenaar nog
Een muggenbeet kan dodelijk zijn. Ziektes zoals dengue, zika en gele koorts worden verspreid door de gewone gelekoortsmug (Aedes aegypti) en treffen wereldwijd miljoenen mensen. Wetenschappers zoeken al jaren naar manieren om deze muggen minder gevaarlijk te maken. Een veelbelovende aanpak heet Medea. Een nieuwe modelstudie laat zien dat deze
Fiets je van het strand de duinen in, dan voel je het meteen: de wind gedraagt zich anders. Boven zee waait het vaak gelijkmatig, maar zodra de lucht over land stroomt, wordt de wind onrustiger en wisselt hij van richting en kracht. Onderzoekers hebben nu een verbeterd rekenmodel ontwikkeld dat
Tussen je cellen zit altijd een beetje vocht. Dat vocht staat niet stil: het beweegt langzaam door het weefsel, van bloedvaten naar cellen en weer terug. Wetenschappers noemen dit interstitiële stroming, oftewel de beweging van vocht tussen cellen. Lange tijd dachten onderzoekers dat deze stroming vooral lokaal is: vocht lekt