Kijk even naar een schuine streep, bijvoorbeeld eentje die 20 graden van rechtop afwijkt. Sluit je ogen en probeer de hoek exact te onthouden. Grote kans dat je 'm in gedachten net iets schuiner maakt dan hij werkelijk was. Dit gekke trucje van het geheugen is al jaren bekend
Een vicuña-mannetje dat een mals stuk grasland verdedigt, trekt vrouwtjes aan. Maar vechten kost energie, en te veel vechten kan hem fataal worden. Hoe bepaalt een dier of het de strijd om een territorium aandurft? Een nieuw wiskundig model van kameelachtigen (de diergroep waar lama's, alpaca'
Vaar je met een boot over de oceaan, dan zie je het water soms helder groen kleuren en even verderop weer vrijwel kleurloos. Dat komt door plankton: piepkleine plantjes en diertjes die in dichte wolken bij elkaar zitten, met lege plekken ertussen. Lang was onduidelijk waarom plankton zich altijd op
Bij Alzheimer zie je op hersenscans vaak grote klonten eiwit: de zogeheten plaques. Toch is het raar genoeg lang niet altijd zo dat meer plaques ook betekent dat iemand zieker is. Sommige mensen hebben veel plaques maar weinig klachten, anderen juist andersom. Een nieuw wiskundig model laat zien hoe dat
Lopen over een vlakke vloer lijkt vanzelfsprekend. Maar probeer datzelfde eens over een rotsachtig bospad, of tegen een steile heuvel op. Je voeten zoeken automatisch steun, je knieën buigen net iets anders en je spieren passen hun kracht steeds aan. Voor computermodellen van het menselijk lichaam is dat soort terrein
Een koraalrif lijkt rustig en stabiel. Maar onder water speelt zich voortdurend een subtiel gevecht af tussen het koraaldier en de piepkleine algen die erin wonen. Dat gevecht gaat niet om ruimte of om voedsel in het algemeen, maar om één specifiek voedingsstof: stikstof. En precies die strijd blijkt de
Je kent vast ChatGPT en soortgelijke AI-systemen die overal een beetje van weten. In de wetenschap van moleculen, de kleine bouwstenen van alles om ons heen, proberen onderzoekers iets soortgelijks te bouwen: een "foundation model". Dat is een AI-model dat getraind is op heel veel data
Is ChatGPT slim? En zo ja, is die slimheid overal in te zetten, net zoals een slim mens vaak op meerdere vlakken goed presteert? Veel ontwikkelaars van taalmodellen gaan daar stilzwijgend van uit. Een nieuw onderzoek zet daar grote vraagtekens bij. Bij mensen bestaat het idee van een "algemene
Twee cellen kunnen dezelfde hoeveelheid van een eiwit bevatten, maar toch heel verschillend gedrag vertonen. Hoe kan dat? Het antwoord zit in de details: eiwitten bestaan vaak in net iets andere versies van zichzelf. Een onderzoeksteam heeft nu een techniek ontwikkeld die deze subtiele verschillen zichtbaar maakt, zelfs in één
Je kent het wel: een telefoonsnoer dat na een paar keer draaien vanzelf in de knoop raakt. Iets vergelijkbaars gebeurt, blijkt uit nieuw onderzoek, in het DNA van bacteriën. Als een gen heel vaak wordt afgelezen, verstrengelt het DNA eromheen zich op een manier die wetenschappers nog niet eerder zo
Elke maand gebeurt er iets opmerkelijks in de eierstokken van vrouwelijke zoogdieren. Tientallen kleine blaasjes, follikels genoemd, beginnen te groeien. Maar uiteindelijk wint er maar één, of bij koeien soms eentje per golf van groei. De rest sterft af. Hoe dat proces precies verloopt, is lastig te vangen in een
Een cel die zich deelt, lijkt een simpel proces. Maar hoe een cel precies groeit voordat hij splitst, is eigenlijk nog niet zo duidelijk. Groeit hij steeds met hetzelfde beetje per minuut, zoals een plant die gestaag langer wordt? Of gaat het sneller en sneller, zoals geld dat op een
Een epidemie lijkt op het eerste gezicht een kwestie van wiskunde: hoeveel mensen zijn besmet, hoe snel verspreidt het virus zich, wanneer piekt het aantal patiënten? Maar er zit iets tussen die cijfers in dat vaak over het hoofd wordt gezien: wat mensen zelf denken over het gevaar. Draag jij
Een kankercel die door weefsel beweegt, lijkt soms op iemand die door een te nauwe deuropening probeert te wurmen. Het grootste obstakel daarbij is niet de cel zelf, maar de celkern: het bolletje in het midden van de cel waarin al het DNA opgerold zit. Die kern is relatief stijf
Een kankercel die wil uitzaaien, moet zich soms door een opening persen die kleiner is dan zijn eigen celkern. Dat lijkt onmogelijk, maar het gebeurt voortdurend in ons lichaam. De celkern is de ruimte in een cel waarin het DNA zit opgeborgen. Hoe die kern zich laat vervormen, blijkt af
Waar groeit een bepaalde plant? Die vraag lijkt simpel, maar het antwoord bepaalt of natuurbeschermers de juiste gebieden beschermen. Onderzoekers gebruiken steeds vaker kunstmatige intelligentie (AI) om dit te voorspellen. Maar nieuw onderzoek laat zien dat deze modellen lang niet altijd even betrouwbaar zijn, vooral niet bij zeldzame soorten. Wetenschappers
Twee cellen die uit dezelfde celdeling ontstaan, zijn nooit helemaal identiek. Ook al hebben ze precies hetzelfde DNA en groeien ze in dezelfde omgeving, hun chemische samenstelling loopt toch uit elkaar. Hoe kan dat? Een nieuw wiskundig model laat zien dat dit voor een deel gewoon toeval is, puur door
In een kas vol tomatenplanten zetten boeren soms roofmijten uit om plaagluis op te eten. Om die roofmijten aan de gang te houden, krijgen ze er vaak extra voedsel bij, zoals stuifmeel. Handig, zou je denken. Maar wiskundigen laten nu zien dat dit trucje onverwachte gevolgen kan hebben voor hoe
Hoe verspreidde het coronavirus zich in de eerste weken nadat het Washington State binnenkwam? Om dat te reconstrueren, kijken onderzoekers niet alleen naar wie wie besmette. Ze bouwen een soort stamboom van het virus zelf, gebaseerd op kleine verschillen in het DNA (of RNA) van virusmonsters. Een nieuwe wiskundige methode
Stel: je laat een scan van je hersenen maken en een AI-model vertelt je dat je biologisch gezien tien jaar ouder bent dan je kalenderleeftijd. Klinkt verontrustend, toch? Maar nieuw onderzoek laat zien dat zulke uitslagen minder betrouwbaar zijn dan veel mensen denken, zeker als je ziek bent. De
Teken de stamboom van een familie en je krijgt een overzichtelijk plaatje: takken die zich splitsen, maar nooit meer samenkomen. Bij veel soorten in de natuur werkt het anders. Planten en dieren kunnen kruisen met een andere soort, waardoor twee takken weer samensmelten. Wiskundigen noemen zo'n netwerk met
Je polsbandje meet dag en nacht hoe actief je bent. Steeds meer mensen hopen dat zulke wearables ooit slaapproblemen kunnen opsporen, zonder dat je daarvoor naar een slaapkliniek hoeft. Maar hoe lang moet zo'n apparaat eigenlijk data verzamelen voordat het iets zinnigs kan zeggen? Een nieuw onderzoek geeft
Een mens groeit uit één bevruchte eicel naar een lichaam met organen die allemaal precies de juiste vorm krijgen. Hoe weet een groepje cellen wanneer het moet stoppen met delen, en waar het een holte moet vormen? Dat is nog altijd lastig te meten, zeker bij organen met ingewikkelde, vloeistofgevulde
Je lymfestelsel is een beetje een onderschat systeem. Terwijl je bloedvaten non-stop pompen, werkt het lymfestelsel anders: langzamer, rustiger en met kleppen die af en toe open en dicht gaan. Onderzoekers hebben nu met een computersimulatie precies laten zien hoe stoffen zich door dit systeem verplaatsen. En dat gebeurt
Een tumor is geen kloon leger van identieke cellen. Het is vaak een lappendeken van verschillende celgroepen, elk met hun eigen mutaties (blijvende veranderingen in het DNA). Die verscheidenheid heet intratumorheterogeniteit, en het is een van de redenen waarom kanker zo lastig te behandelen is. Als de ene celgroep resistent